Eerste keer als gids

Ja, ik wil graag rondleidingen gaan geven en heb ik altijd al gids in een museum willen worden. Leek me als kind al leuk. Of stadsrondeleidingen geven ofzo :-). Ik vind het altijd leuk om weetjes te vertellen of mensen op dingen te wijzen die buiten te zien zijn.

Paar maanden geleden heb ik de stoute schoenen aangetrokken op mijn werk en gevraagd of ik het mocht leren. Ik heb onze oudste gids gevraagd om mij zijn verhalen te vertellen. Ik wil natuurlijk graag leren van een oude rot in het vak. En ik ben meegelopen met een collega die weer andere dingen weet. En toch zijn er zoveel verhalen die ik nog niet weet.

Van de week belde een mevrouw, dat ze met een paar collega's wilde langs komen en graag een Engelstalige gids wilde. Ik gaf haar wat info en verwees haar door naar een collega. Vanmorgen had ik haar weer aan de telefoon en wat had ze graag een gids gewild, maar we hadden niemand die kon. Ik weet niet meer hoe het verliep, maar ik vertelde dat ik aan het leren ben en dat ik het daardoor ook niet kon doen en zeker niet in het Engels. Het maakte haar niet uit, al kon ik maar een paar verhalen en als ik hulp nodig had, dan wisten een paar onder hen het wel te vertalen. Ik twijfelde enorm en ging overstag.

Ohhhh wat was het eng. De zenuwen gierden door mijn lijf. Ik liep nog even een rondje door het museum met een collega, die nog een paar handige Engelse woorden aan me vertelde en nog 2 verhaaltjes die ik nog niet kende. Ik had een paar woorden opgezocht, die ik nog niet in het Engels kon en een paar van die woordjes op mijn hand geschreven om te kunnen spieken. Het spieken bleek ik niet zoveel aan te hebben, omdat op sommige plekken waar ik stond, bleek het te donker om te kunnen lezen wat ik had opgeschreven op mijn hand hahaha lekker slim.

Wat was het een leuke groep en gelukkig zaten er ook Nederlandstalige tussen, die bepaalde dingen konden vertalen. En ook heel leuk als iemand onverwachts iets verteld in de groep. Ik vertelde over onze Fongersfiets en dat bijv. Koningin Juliana op dat merk reed en toen vertelde een mevrouw over haar (over-)grootvader die fietsen maakte in Deventer en dat zelfs koningin Wilhelmina een fiets van hem had. En toen vulde iemand anders aan over Koningin Wilhelmina, dat die geen toestemming van de Tweede Kamer had gekregen om te mogen fietsen. Het fietsen leek hen een te gevaarlijke oefening en het werd haar verboden. Ik ben het op gaan zoeken en heb gevonden, dat Wilhelmina in Wenen een fiets heeft gekocht al voor de eeuwwisseling (van de vorige eeuw dus). En het werd Wilhelmina toen der tijd inderdaad verboden om te fietsen. Haar dochter, koningin Juliana verscheen vaak op de fiets en werd in de wereld bekend als 'Biking queen'.

En voor je het weet is het uur ruim om en hoopte ik, dat iedereen het toch leuk had gehad. Een mevrouw vertelde dat ze had gedacht 'Ach, ik ben hier al zo vaak geweest. Ik blijf maar kort.' ze was de hele rondleiding gebleven. Wat een prachtig compliment. Verder toch wel wat complimenten over mijn Engels en ik kon het niet laten even te denken aan mijn Engelse leraar van vroeger. Ik heb namelijk niet eens examen gedaan in Engels, omdat ik er zo enorm slecht in was. Als hij me nou eens kon horen hahaha ik denk dat hij het niet geloofd. Nou Meester, mocht u hier ooit lezen? Ik kan het nog steeds niet schrijven, dus mijn examen zal ik nog steeds niet kunnen doen, maar als u me zou kunnen horen :-D.

En tot slot: een meneer die mijn blog had gelezen over o.a sledemennen, die vertelde me dat, als ik dit in het Engels kon, dat ik het dan ook in het Nederlands zal kunnen en niet meer bang hoef te zijn om het ooit weer in het Engels te doen. WOW!!!

Ik zelf heb de mevrouw bedankt die ik aan de telefoon had gehad. Dankzij haar overredingskracht heb ik het gedaan. Ik heb mijn vuurdoop nu gehad. Vanaf nu weet ik, dat ik een rondleiding kan geven. Elke keer liep ik mezelf gek te maken, dat ik niet genoeg weet over schepen en niet genoeg kan vertellen over de motoren. Maar de dingen die ik nu wel al weet, kan ik dus al een uur tot anderhalf mee vol maken en langer is niet nodig. En al die andere verhalen? Ik ga mezelf natuurlijk verder blijven ontwikkelen.

Bedankt, ontzettend leuke groep :-)

Wollen schooltas

-"Mamma voor de winter heb ik een wollen schooltas nodig hoor"
- "Waarom moet die van wol zijn?" Vraag ik met een glimlach
De uitleg is, dat nu hij in groep 3 zit, de tassen op de gang hangen. De gang is vast koud in de winter (en op de fiets natuurlijk ook) en ik weet toch, dat hij geen bevroren brood lust?

:D

Zomervakantie 2015

De eerste vakantiedag zijn we lekker gaan zwemmen

in Kardinge, wat we meerdere dagen hebben gedaan.

 In de vakantie een dagje speeltuin, 

waar de kinderen een gratis picknick

kregen aangeboden. 

En ik had tijd om een boek te lezen. 

In boekhandel van der Velde

staat op de eerste verdieping dit mooie schip. 

Wij kunnen ons sowieso prima vermaken in een boekwinkel,

maar de eerste verdieping is echt een aanrader om een keer te

bekijken. En voor wel meer dan dit schip. 

Bij vakantie, hoort natuurlijk ook uit eten gaan.

En wat hebben we genoten van het eten bij 

Cantina Mexicana op het dakterras voor het

ultieme vakantie-gevoel. 

Op een maandag zijn we gaan fietsen bij Kardinge.

Wat een mooie omgeving en wat een mooie natuur.

We hebben werkelijk genoten. 

Op 21 juli zijn we naar de Fraeylemaborg geweest.

Na het bezoeken van de borg en het park (bos),

hebben we op het terras met uitzicht op de borg,

gesmuld van een heerlijke mosterdsoep. 

Op een warme dag samen met mijn moeder en zoon

naar het zwemkasteel Nienoord geweest. 

En toen brak de laatste dag, van mijn moeders verblijf

bij ons aan. We namen de koets door de stad,

we dronken en aten wat lekkers in het lunchlokaal en

op het station pingelden we wat op de openbare stationspiano.

Op 26 juli waren we op ZomerWelVaart,

waar we op meerdere schepen zijn gaan kijken en

C leuke dingen kon knutselen op bepaalde schepen.

Verder was er een super leuke voorstelling in het

Noordelijk Scheepvaartmuseum. 

Theatergroep Heisa voerde een stukje op,

uit hun voorstelling 'Golf'. 

Echt een aanrader voor kinderen, al hoewel....

ook ik genoot me te pletter :-). 

Op 1 augustus zijn we met de Diesel van STAR

naar Musselkanaal gegaan. Daar werd gevierd,

dat 250 jaar geleden Stadskanaal werd gegraven.

MusSAILkanaal

Er waren natuurlijk een heleboel scheepjes, maar ook

leuke thema-versieringen in de tuinen langs de route.

Er was een draaimolen en een markt.

Op 8 augustus zijn we naar de Re-enactment WO II

op de binnenplaats van het Noordelijk Scheepvaartmuseum 

geweest. En nog wat andere bezigheden.

Verder zijn we natuurlijk naar de bioskoop geweest,

wat er elke zomer wel 1x bij hoort :-).

Leuk, dat we een vrijkaartje hadden voor C. 

En natuurlijk moesten er ook Minions gespaard 

worden bij de Mac. 

Verder had mijn zoon de mazzel, dat hij 3 leuke uitjes 

met de BSO had: Drouwenerzand,  Beeld & Geluid

en het Noordelijk Scheepvaartmuseum. 

En voor mij was het buiten de werkdagen om, 

ook vakantie wat betreft lekker veel boeken lezen :-). 

De boeken die ik deze zomer heb gelezen

De boeken waar ik nog mee bezig ben en al

voor de helft gelezen heb.

Met Branie, heb ik een hele dag al aan besteed,

maar is nog niet uit en afgelopen week ook uren

lang zitten lezen in 'Het Bacchus offer', maar

'Max Havelaar' kwam tussendoor en heb ik de afgelopen

dagen zitten lezen. :-). 

Het was een prima vakantie, tijd dat morgen het

normale leven weer begint :-). 

Mooi stukje uit Max Havelaar

Ik ben laatst begonnen aan het boek 'Max Havelaar' van Multatuli. Ja, erg ik ben er nu pas in mijn leven mee begonnen. Terwijl ik hem altijd al heb willen lezen. Die Droogstoppel, vind ik maar een rare vent, maar Havelaar heb ik sympathie voor. Ik verbaas me erover dat het boek toch ook nog heel goed bij deze tijd past, terwijl Nederlands-Indië niet meer bestaat.

Ik gruwelde toen hij schreef over Hollandse bloemkool in blik. Nu ben ik al geen fan van bloemkool, maar dat men dat vroeger uit blik at, kan ik me dus weinig bij voorstellen. Ik vermoed gruwel de gruwel hahaha.

Op een gegeven moment verteld hij (in het Duits) over een moeder en een kind die een gesprekje hebben over of een bloem gevoel heeft enzo. En ik denk meteen aan de gesprekjes die ik zelf met mijn zoon kan hebben over van alles en nog wat. Het volgende stukje raakte me nogal. Zo mooi, of sterren gevoel hebben en of je ze kan pakken met je hand :D.

De moeder en het kind hebben het gesprek over de sterren, of iemand ze ooit geteld heeft en weet hoeveel het er zijn. Of mamma ze al eens geteld heeft en dan volgt het volgende:

 —Doch haben diese Sterne auch Gefühl?

     Und würden sie, wenn ich sie mit der Hand

     Berührte, gleich erkranken, und den Glanz

     Verlieren, wie das Flieglein?—Seh', noch schwebt es!

     Sag, würd' es auch den Sternen weh thun?

                                    —Nein,

     Weh thut's den Sternen nicht! Doch 's ist zu weit

     Für deine kleine Hand: du reichst so hoch nicht.

     —Kann Er die Sterne fangen mit der Hand?

     —Auch Er nicht: das kann Niemand!

                          —Das ist Schade!

     Ich gäb so gern dir einen! Wenn ich gross bin,

     Dann will ich so dich lieben das ich's kann.

Raden Adjeng Kartini

In mei 2015 was ik met een goede vriend en mijn zoon

in het Tropenmuseum in Amsterdam.

Daar kwam ik deze bijzondere vrouw tegen (vd foto),

Raden Adjeng Kartini. Ik ben haar toen gaan googlen

en ontdekte dat er een boek over haar brieven is uitgegeven.

Zij wilde heel graag onderwijs voor meisjes. 

Op project Gutenberg, kwam ik haar boek tegen. 

Ik ben het gaan lezen en begin augustus had ik het uit.

Haar boek liet een diepe indruk op mij achter. 

Wat een bewonderenswaardige vrouw. 

Wat zij zoal schrijft:

'Vriendschap, die niet opgebouwd is op volkomen oprechtheid, 

kan geen echte vriendschap zijn en onmogelijk duurzaam zijn.'

'Heerlijk is 't om invloed te hebben maar o zoo angstig

tevens! 't is soms zoo moeilijk uit te maken, 

waar het goede ophoudt en het kwade begint.'

Waarin ze haar angst duidelijk maakt, dat als ze voor

haar rechten op komt, of ze dan niet een slecht mens wordt.

 'Oude overgeleverde meningen schuift men niet

zoo maar terzijde om plaats te maken voor jonge ideeën.'

Het is natuurlijk heel moeilijk om oude gedachten en 

gewoonte te zien doorbreken. Dat zij een mening heeft

en die ook laat horen, is voor de mensen op Java en zeker 

in die tijd... schokkend!!!

'Niet de school alleen ontwikkelde den geest van het kind,

vooral ook het huisgezin moet opvoeden!

De school ontwikkelt het verstand, het gezin vorme het karakter!'

Ook bespreek ze in het boek, het uithuwelijken. 

Dat verloofden elkaar niet kennen, zien en ontmoeten. 

Ook beschrijft ze in het boek hoe een huwelijksceremonie verloopt.

Op zich wel mooi, maar dat voeten kussen, lijkt mij heel vernederend. 

Niet alleen kijk ik met mijn blik van deze tijd er tegen aan,

maar ook vanuit mijn Westers zijn. 

''t was ook heel moeilijk geweest om enige foto's in de kampong

te maken. Het bijgeloof zegt, dat men zijn eigen leven kort,

als men een portret van zich maken laat, en een 

photograaf is een groot zondaar; al de portretten,

die hij maakt, zullen in het hiernamaalsche hem om levens vragen.'

Zij is verrukt als ze mannen ontmoet, die soort gelijk 

als zij denken. Die ook willen dat meisjes scholing ontvangen.

En dat ze willen dat vrouwen en meisjes hun mening mogen

uiten en net zo als mannen mogen zijn en gelijkwaardig in 

een relatie mogen zijn. En niet dat een man of vader 

de baas is over een vrouw.

'Oh wanneer zal toch de tijd aanbreken, waarop jongens

en meisjes, mannen en vrouwen elkaar als gelijke wezens zullen

beschouwen, als kameraden? Zooals 't nu in onze Inlandsche 

maatschappij - Bah! Wat worden wij vrouwen toch vernederd, 

telkens en telkens weer!' 

Ze wil graag, dat vrouwen leren om kraamvrouw te worden.

Er sterven in haar tijd op Java of geheel Nederlandsch-Indië 

gemiddeld 20.000 kraamvrouwen en 30.000 pasgeboren kinderen 

wegens gebrekkige verloskundige hulp. 

Raden Adjeng Kartini is fan van Multatuli en Couperus.

Vooral de bloemige taal van Couperus is ze weg van.

En daarin kan ik me helemaal vinden. 

"Couperus is nog steeds in Indië, als hij weer in het

Vaderland terug is, zal er, geloof ik, een schitterend

boek over mijn land verschijnen. Wat is zijn taal toch

eenig en mooi!'

'Van Couperus' prachtig werk hebben wij zeer genoten.

Wij lezen hem anders alleen graag om zijn heerlijk

mooie taal;  de personen in zijn werken vinden wij 

doorgaans ziekelijk. Maar nu hebben taal en inhoud 

beide tot ons gesproken. Verrukkelijke sprake! Wel

mag Nederland trotsch zijn op zulk een kunstenaar."

Maar ik kan nu eenmaal niet zo goed verwoorden,

hoe bijzonder Raden Adjeng Kartini is, als iemand het

boek niet zelf heeft gelezen.

Wat mij zowel in NL als nu dan in Indië opvalt, 

is dat het feminisme en emancipatie op een veel

nettere manier is begonnen, dan ik altijd dacht.

Maar hoe dan ook, ik heb wel begrepen waarom vrouwen

dit wilden en het is fijn, dat vrouwen vroeger 

voor ons streden. Ik moet er niet aan denken,

dat ik van een man afhankelijk zou moeten zijn.

Ik heb geen idee hoe het nu op Java is, maar ik weet

wel hoe het in Nederland is. 

Eigenlijk is echte feminisme en emancipatie,

niet alleen dingen eisen en willen, maar het ook doen.

Maar ook vrouwen die andere vrouwen veroordelen,

zoals werkende vrouwen tegen huisvrouwen.

Of moeders die thuis zijn, die werkende moeders

veroordelen. De feministische strijdt gaat nog steeds door.

Feminisme en emancipatie heeft in mijn ogen

ook met vrijheid te maken.

Echte vrijheid is:

Je leven mogen leven, zoals je zelf wil.

Of dit nu is met of zonder man. 

Of je nu werkt of niet.

Dat je je mening mag uiten, dat je je eigen geld

mag beheren, dat je op straat mag lopen, 

zonder dat je broer of man mee moet. 

Jawel.... een eeuw geleden, mocht een bepaalde

klasse vrouwen niet eens 's avonds op straat

lopen zonder mannelijke begeleiding.

Was je als vrouw rijk, ging je niet eens over je

eigen geld. Bizar.

En tevens bizar, dat vrouwen vroeger niet mochten

leren. Hoeveel intelligente vrouwen werden wel niet

knetter gek in hun huizen, waar ze hooguit 

mochten borduren en saaie boeken lezen

ipv goeie boeken en de dingen doen die ze graag wilden.

Man en vrouw zijn beide mens

en hebben dezelfde rechten. 

Scholing, werk etc. 

Die vrijheid zou ik alle vrouwen over

de hele wereld gunnen. 

Kinder-energie

Vandaag zijn we gaan zwemmen met vrienden van mijn zoon. X (8) en haar broer R (9). Het leek mij leuk om even baantjes te gaan zwemmen. Nu vond X het ook gezellig om mee te doen. Zij is heel sportief en heeft zichtbare spieren, dus ik ging er van uit, dat zij mij er met gemak uit zal zwemmen :). 

internet foto

We hadden het eerste baantje erop zitten, toen haar broer er bij kwam. In het begin kon R ons moeilijk bij houden. Tot mijn verbazing wist ik X bij te houden. Naar mate de baantjes opliepen, werd het voor mij moeilijker om de kinderen bij te houden. X leek er verbaasd over en mijn theorie was "Jullie hebben het makkelijk, met die kinder-energie van jullie" Verder stond ik er niet meer bij stil dat ik dit geintje had gemaakt. :-)

Als de kinderen er niet bij waren geweest had ik denk ik bij 15 gestopt. Het stukje tussen de schouders bij de nek ging pijn doen en in de benen merkte ik spierpijn op. Toch gingen we voor de 20 baantjes. Toen X en ik eindelijk het twintigste baantje hadden afgetikt, moest haar broer er nog eentje zwemmen, om ook op twintig te komen. We klommen uit het water en de kinderen stonden bij de badjuf. Ik hoorde X vertellen "Wij waren op het eind sneller dan Zakina, want wij hebben kinder-energie" ze keek de juf vol trots aan en die moest er om lachen en ik ook. Maar een paar uur later besefte ik, dat er een kern van waarheid in mijn theorie zit. Terwijl ik brak was de rest van de middag, blijft er energie in kinderen zitten :-). 

Best wel leuk, om te beseffen dat 20 baantjes een halve kilometer is. 

Enno Doedes Star (circa 1611 - 1707)

Enno Doedes Star geschilderd door 

Bartholomeus van der Helst

(eigen foto)

In de Poortkamer van het Noordelijk Scheepvaartmuseum, hangt het schilderij (zie foto) van Enno Doedes Star. Het schilderij is een bruikleen van het Fries Museum in Leeuwarden. 

Enno Doedes Star, werd geboren in het Oost Friese Osterhusen circa 1611. Hij was schout-bij-nacht bij de Friese Admiraliteit van Friesland (de Friese en Amsterdamse Admiraliteit is te vergelijken, met wat we nu de marine noemen).Hij speelde een belangrijke rol in een aantal bekende zeeslagen. In de Tweede Engels-Nederlandse oorlog vocht hij als kapitein van het VOC-schip de Gouden Leeuw (60 kanonnen) en in 1667 nam hij deel aan de beroemde Tocht naar Chatham, onder leiding van Michiel de Ruyter, waarbij het vlaggeschip van de Engelse vloot, De HMS Royal Charles, werd gestolen en de overige vloot vrijwel werd vernietigd. 

Het hakkeboord in het Rijksmuseum, van de HMS Royal Charles.

(eigen foto).

Enno Doedes Star kreeg 5 kinderen met zijn eerste vrouw Reynouw Gaickinga, waarmee hij in 1652 huwde. Doedes (1652), Joannes (1653), Gerrit (1654), Anna (1655) en Cornelis (weet ik geen jaartal van). 

Enno Doedes Star was niet alleen streng op zijn schip, maar hij was dat ook in zijn gezin. Buiten dat hij zijn zoon op 12 jarige leeftijd weg stuurt, onterft hij later ook nog eens twee kleinkinderen. 

Toen zijn zoon Doedes 12 jaar was, werd hij naar kooplieden in de Spaanse stad Cadiz gestuurd. Doedes kon zo de taal leren, maar was niet bepaald een modelleerling. Er is een brief bewaard gebleven (geplubliceert door de Universiteit van Leiden in september 2009), die zijn ouders nooit ontvangen hebben, uit 1666 (toen hij 14 was). Doedes begint zijn brief met de traditionele mededeling, dat hij nog gezond is. Minder traditioneel nieuws is echter, dat hij meldt dat hij op een kaperschip is met de bedoeling om naar Lissabon te varen. Hij verteld verder, dat hij was weggelopen bij zijn leermeesters in Cadiz. Hij verteld dat hij in Spanje gevangen heeft gezeten, omdat hij niet op de oorlogsvloot dienst wilde nemen en waarschijnlijk uit geldgebrek de Spanjaarden een jaar gediend heeft. Hij wordt door de Portugezen gevangen genomen en moet nu in Portugal ook tegen zijn zin in het leger. 

Doedes Star zet pas weer voet op Nederlandse bodem op 22 augustus 1688 op Texel, 24 jaar nadat zijn vader hem op de boot had gezet naar Spanje. Doedes staat op dat moment in de boeken (zie uitzending link onderin het blog) als Schipper (hoge rang) aan boord van een VOC schip. In 1699 treedt Doedes zijn dochter Cornelia Star in ondertrouw met haar verloofde Johan Adam Hinsbeeck. Hoeveel kinderen Doedes heeft gekregen, heb ik (nog) niet kunnen vinden, maar waarom ik het over zijn dochter heb is omdat zij in 1707 Het Bolhuis van Enno Doedes Star erft. 

Begin 1677 sterft de eerste vrouw van Enno Doedes (dus zij heeft haar zoon Doedes nooit meer gezien, aangezien hij pas weer op Nederlandse bodem is in 1688). Op 2 september 1677 trouwt hij met Cornelia Pars te Appingedam. Uit dit huwelijk worden geen kinderen geboren. Waar Cornelia Pars moet wonen, als de kleindochter Cornelia Star het huis erft, kan ik ook nergens vinden. Cornelia Pars stierf in 1714. 

(schermafdruk van Het Bolhuis zoals getoond in het programma

'Brieven boven water' van de KRO).

Bolhuis was een edele heerd in het Groningse gehucht Eekwerd nabij Wirdum in de gemeente Loppersum. Aanvankelijk was Bolhuis een edele heerdstede, een boerderij waaraan rechten waren verbonden. De eigenaar was niet van adel, maar een zogenaamde eigenerfde. De boerderij bezat ruim 'zeventig grazen land' (bijna 40 hectare). In de 16e eeuw werd de bekende kroniekschrijver Abel Eppens in dit huis geboren en getogen. Een aantal van zijn nakomelingen gebruikte 'Van Bolhuis' als familienaam. De laatste telg uit de familie Van Bolhuis, die op Bolhuis woonde, verkocht de boerderij in de 17e eeuw aan vice admiraal Enno Doedes Star. Enno Doedes zou er een buitenplaats van gemaakt hebben. In de 18e eeuw groeide Bolhuis uit en werd er gesproken over Het Bolhuis. Het bestond uit een behuizing, schathuis en schuur met bijbehorende landerijen. Het huis is kort na 1843 gesloopt. Alleen het tuinmanshuis en het koetshuis, aan de Bolhuislaan te Loppersum, herinneren nog aan de voormalige buitenplaats. Het terrein met overblijfselen is erkend als beschermd Rijksmonument. 

De kerk van Wirdum

(foto van internet geplukt)

Enno Doedes Star overlijdt in 1707. In de kerk van Wirdum schijnt de admiraal in vol ornaat te zijn bijgezet in de grafkelder van de kerk. Bewijzen zijn hier niet van gevonden, maar het kan zijn dat bij een restauratie de sporen verloren zijn gegaan. 

Nu had ik heel recent het boek 'Stemmen van Groninger Dijken' van Aafke Steenhuis gelezen. Ik ben er gisteravond maar weer even in gaan zitten bladeren en ontdekte een stukje, die kan verklaren waarom er geen bewijzen te vinden zijn van Enno Doedes Star. Aafke spreekt in de Termunterkerk Reint Wobbes en die verteld "Een sagrofaag was bestemd voor de rijke, deftige mensen, maar ze lagen er maar een jaar of tien, twintig in. Daarna gingen de botten in een knekelhuis." De kans lijkt mij dus groot dat, dat in meer plaatsen in de provincie Groningen gebeurde. 

De aflevering die deels is opgenomen in het Noordelijk Scheepvaartmuseum over Enno Doedes Star en zijn zoon, is terug te zien op de website van NPO http://www.npo.nl/brieven-boven-water/19-04-2012/KRO_1520537 in de aflevering gaat het over twee brieven en dit stuk begint op de 18e minuut. 

Het nageslacht van Enno Doedes leeft voort onder de familienamen: Star Lichtenvoort, Star Busman en Star Numan. 

Bronnen: wikipedia, Noordelijk Scheepvaartmuseum, genealogie websites, Groninger archieven en de aflevering van NPO.