Land van Belofte - Prostitutie in het A-kwartier

Op 1 januari 2016 viel het doek voor de raamprostitutie in het A-kwartier. Naar aanleiding hiervan, maakte het Noordelijk Scheepvaartmuseum een tentoonstelling over het oudste beroep ter wereld. De naam van de tentoonstelling komt van het café, dat op de hoek van de Vijfde Drift en de Hoekstraat zat. Een bezoeker van de tentoonstelling attendeerde me erop, dat de naam van het café al eerder voor kwam in de 18e eeuw in de Gasthuisstraat bij een herberg. Of de eigenaren rond 1900 daar de naam van over hebben genomen is niet bekend, maar grappig is het wel. 

De naam kwam ik ook tegen op een gevelsteen, die in Amsterdam hangt: *klik*

 Het café werd rond 1900 geopend door Hemannus Looze en Trijntje Brinksma, die kort daarvoor getrouwd waren. Waarom het café zo is genoemd is niet helemaal duidelijk, maar mogelijk droomden de eigenaren van rijkdom of dachten ze aan de dromen van de bezoekers van de prosituées in de buurt van het café.

In de beginjaren was het café vooral populair bij studenten en hoogleraren, maar ook de sjouwers uit de Noorderhaven wisten het 'Land van Belofte' te vinden. De zeelieden hadden in die tijd een spreuk die mogelijk naar het café verwees: "Eerst door de Rode zee en dan naar het Land van Belofte". Hierbij verwees de Rode Zee naar de rode lampjes in de hoerenbuurt. 

De laatste jaren werd de kroeg vooral bezocht door de bezoekers van de rosse buurt in het A-kwartier. Daarnaast was voor vele kroegtijgers was het café het laatste station aan het einde van een nacht stappen. Het café was namelijk tot in de vroege uurtjes open, om aan het begin van de middag alweer open te gaan. 

De laatste eigenaren benadrukten de aanwezigheid van de hoerenbuurt met hun slogan: 'Café Land van Belofte, het gezelligste en veiligste café van Groningen! In ons café kun je terecht voor een gezellige borrel of een beste nacht". 

Deze drie engeltjes hingen aan het plafond van het café 

Zelfs bekende Nederlanders kunnen zich dit Groningse café herinneren. Zo schreef cabaretier Youp van 't Hek meerdere malen lovend over het 'Landje' waar hij graag tot diep in de nacht aan de bar zat. 

Prostitutie is, zo wordt er weleens gezegd, het oudste beroep van de wereld en al heel lang onderdeel van onze maatschappij. Kunstenaars, schrijvers en musici maken in hun werk al sinds oudsher dankbaar gebruik van de 'meisjes van plezier', waarbij ze een geromantiseerd beeld oproepen van het beroep. Het Noordelijk Scheepvaartmuseum liet in deze tentoonstelling zowel die romantische als rauwe kant van het beroep zien.

Deze hoerig-rode bank stond in de grote zaal 

tijdens de tentoonstelling. 

Dat prostitutie ook schaduwkanten heeft, weten de bewoners van het A-kwartier daarentegen maar al te goed. De buurtvereniging van de wijk is in (1985) speciaal opgericht om de overlast (o.a verkeer, drugs en geluid) in de wijk tegen te gaan. In het A-kwartier valt definitief het doek voor de prostitutie, als op 1 januari 2016 de ramen worden gesloten. De Gemeente begint dan samen met de bewoners met het opstellen van een nieuw bestemmingsplan voor de wijk. 

Middeleeuwen / tot 1500

In de middeleeuwen wordt prostitutie gedoogd. De politieke en religieuze machtshebbers zien in dat prostitutie een noodzakelijk onderdeel van de samenleving is. De verhouding tussen de stad en de prostitutie wordt vergeleken met de verhouding tussen een paleis en een mesthoop. Zoals de mesthoop nodig is om de rest van het paleis schoon te houden, zo is de prostitutie nodig om de veiligheid van andere vrouwen en de algemene orde binnen de stad te handhaven.

Ook in Groningen komen hoererij en zogenaamde 'oneerlycke huyse en herberghe' voor. De middeleeuwse stadsbesturen verwijzen de hoeren naar de rand van de stad. Bekend is de Lammehuingestraat (de huidige A-kerkstraat). De straat droeg overigens de naam van een vrouw, maar Lamme Huinge was een weduwe die altijd lam was, gaat het verhaal. In 1874 werd de naam op verzoek van de bewoners van de straat veranderd ivm de slechte reputatie van de straatnaam. Maar ik dwaal af :) 

Reformatie / 16e eeuw

Aan de tolerante houding ten opzichte van prostitutie komt een einde als het calvinisme opkomt. Vanaf 1578 worden in veel steden de bordelen gesloten en prostitutie verboden. Op overtreding van de nieuwe regels staan flinke straffen. Daarmee verdwijnt de prostitutie echter niet, maar gaat ondergronds verder. De overheid behoort de hoeren, de klanten en de pooiers te vervolgen, maar in de praktijk gebeurt dit relatief weinig. 

Vanuit deze nieuwe regelgeving worden in Groningen in 1704 Sibilla Gramsbergen en Jochum aangeklaagd wegens het plegen van hoererij. Joanna Kloppenborgh verklaart als getuige dat zij 'in het snorrigen des nagts bij een Heer op het bedde geslapen heeft, dat hij sijn willen met haar heeft gedaan en haar een rijksdaalder gegeven'.... en verklaart tevens 'dat sij in de Swarte Grieten.... een ander officier bij haar op bedde is gegaan, en datter destijds wel 7 of 9 officiere in de kelder sijn geweest'. 

18e / 19e eeuw

De Franse Revolutie en later de Franse overheersing in de Lage Landen zorgen voor de invoering van een grondwet en de burgerregistratie. Het Koninkrijk Holland voert een wetboek in dat opvallend genoeg geen verbod op prostitutie bevat. Er is wel strenge regelgeving om verspreiding van besmettelijke ziekten te voorkomen. Bordelen moeten zich registreren, evenals de prostituees die zich medisch moeten laten onderzoeken. Koppelarij, het faciliteren of exploiteren van betaalde seks, wordt echter wel verboden waarna veel bordelen clandestien verder gaan. 

1810 - 1820

Het begin van de 19e eeuw wordt gekenmerkt door een dubbele moraal. De bewegingsvrijheid van de vrouw is beperkt, de man domineert haar wereld. De seksuele vrijheid van de man wordt stilzwijgend aanvaard. De vrouw daarentegen moet kuis zijn, waardoor de behoefte naar prostitutie blijft bestaan. Een groot probleem voor de prostitutie is het steeds vaker voorkomen van geslachtsziektes, met name syfillis. Deze 'venusziekte' is al bekend in de 16e eeuw, maar nu wordt er pas wetgeving gemaakt om de geslachtsziekte in te perken. 

1820 - 1860

Vooral vanuit de protestants-christelijke kerk komen initiatieven om de prostitutie te lijf te gaan, onder andere vanuit de opwekkingsbeweging Réviell. De nadruk van deze beweging lag op de beleving van de eigen vroomheid, op de harmonie van dogma en gevoel. De beweging had ook een gemeenschappelijke wortel in de afkeer van het rationalisme van de Verlichting. Later, vanaf 184, verbreedde de beweging zich door de nadruk te leggen op maatschappelijke bewogenheid: armenzorg, strijd tegen alcoholisme en hulp aan verwaarloosde jeugd, prostituees en zwakzinnigen. 

1860 - 1880

In deze periode komt er in heel Europa meer aandacht voor de positie van de vrouw en wordt er vooruitgang geboekt. Aletta Jacobs, de eerste vrouw die in Nederland in 1871 aan de universiteit wordt toegelaten, wordt later arts. Zij trekt zich het lot van de prostituees aan en deelt in Amsterdam condooms uit. Vanuit de protestantse kerk wordt in 1879 de 'Nederlandsche Vereeniging tegen de prostitutie' door predikant Hendrik Pierson opgericht. Pierson gold daarmee als onbetwiste leider van het protestants-christelijke zedelijkheidoffensief dat in de tweede helft van de 19e eeuw vorm kreeg. 

Nadat in 1852 artsen aan het stadsbestuur van Groningen melden dat 'syfillistische aandoeningen' opkomen door bezoek aan de bordelen, treedt in 1861 de 'Verordening, houdende een reglement op het toezigt over de publieke vrouwen en bordeelen' in werking. Dit reglement maakt het mogelijk om gereguleerd een bordeel te openen, mits het geregistreerd is. De aanvang van Roelfien Klimp, zelf oud-prostituee, is hiervan een mooi voorbeeld. Zij vraagt in 186 toestemming om een bordeel in haar woning te openen. Ze woont echter te dicht op een school en krijgt daarom geen toestemming. Een jaar later probeert ze het in een ander pand opnieuw en kan dan alsnog haar bordeel starten. In deze periode worden de dames bovendien regelmatig medisch gecontroleerd, en moeten ze daar een boekje van bijhouden. 

1880 - 1910

Vanuit de samenleving komt er steeds meer protest tegen prostitutie. Zo wordt onder leiding van predikant Hendrik Pierson de 'Middernachzending - Vereeniging' opgericht, waarvan de leden zich bij bordelen verzamelen om de bezoekers op hun gedrag aan te spreken. In 1884 werd de 'Nederlandsche Vrouwenbond tot Verhooging van de Zedelijk Bewustzijn' opgericht, waarmee protestantse vrouwen een rol kregen in de strijd tegen prostitutie. 

De wetgeving in Groningen krijgt een nieuwe aanpak, waarbij de dames zich niet meer hoeven te laten controleren door een arts. Daarnaast mogen ze ook niet meer hun beroep uitoefenen op straat. De registratieplicht blijft wel bestaan. Bovendien wordt bepaald dat een vrouw niet tegen haar wil in een bordeel mag worden gehouden. 

1910 - 1930

Vrouwen krijgen dankzij de vrouwenbeweging in 1917 passief en in 1919 actief stemrecht. De tegenbewegingen vanuit de samenleving leiden er uiteindelijk toe dat in 1911 de zedenwet in wordt gevoerd. In deze wet wordt niet de prostitutie, maar het aanzetten tot ontucht strafbaar gesteld. Hierdoor worden de handelaren, pooiers en klanten strafbaar en wordt de raamprostitutie populair. Vrouwen wenken langslopende mannen van achter hun gordijnen naar binnen. 

Groningen komt niet met uitbreidingen op de landelijke wetgeving. De commissaris van de Politie komt zelfs met het bijzondere bericht naar buiten dat straatprostitutie nauwelijks voorkomt in Groningen. In de loop van deze periode verandert dat, want in 1828 meldt hij dat de prostitutie zich van de straat naar binnen verplaatst. 

1930 - 1950

De Commissaris van de Politie constateert vlak voor de Tweede Wereldoorlog dat straat prostitutie nog nauwelijks voorkomt in Groningen, maar dat er wel andere soorten van prostitutie bestaan. De dames werken dan vooral vanuit hun eigen of gedeelde huizen. 

In deze periode zien we dat in heel Nederland prostitutie in steden steeds verder wordt teruggedrongen. Ook in Groningen mag tippelen alleen nog maar binnen de diepenring en op vier aansluitende straten, zoals te zien is op de kaart hierboven. Na 1963 wordt dit gebied steeds kleiner, waardoor prostitutie steeds minder zichtbaar wordt in de stad. 

1970 - 1990

De tweede feministische golf in Nederland ontwikkelt zich tot een krachtige beweging met veel verschillende thema's. Binnen deze beweging verschillen de opvattingen over prostitutie. De ene feministische stroming ziet prostitutie als een onacceptabele aantasting van de lichamelijke integriteit en als mensonterend gedrag. Anderen zijn pragmatischer en streven naar erkenning van de prostituee als beroep, mits iemand daar vrijwillig voor kiest. Hieruit vloeit in 1985 de oprichting van De Rode Draad, een stichting met als doel de positie van sekswerkers te verbeteren. De registratieplicht van prostituees is hen bijvoorbeeld een doorn in het oog. 

Groningen verkleint het gebied waar geprostitueerd mag worden nog verder. Alleen nog in de hoeken waar historisch gezien prostitutie een grote rol heeft gespeeld, zoals in de Nieuwstad en het gebied Vishoek/Hoekstraat, mag nog prostitutie plaatsvinden. Alle bedrijven buiten deze gebieden moeten ter zijner tijd worden opgeheven. 

In het A-kwartier rommelt het al een tijdje. Door overlast ontstaat er steeds meer weerstand vanuit de bewoners tegen de prostitutie in de wijk. Daarom wordt de buurtvereniging op 14 mei 1985 opgericht. 

1990 - 2010

Het nieuwe millennium opent met een afschaffing van het wettelijk bordeelverbod. De overheid krijgt behalve voor het aspect gezondheidszorg ook steeds meer belangstelling voor de financiële kanten van de prostitutie. De overheid beoogt de prostitutie grotendeels uit het criminele circuit te halen. Dit betekent dat prostituees zich als zelfstandig ondernemer bij de Kamer van Koophandel dienen in te schrijven en voortaan ook belasting moeten betalen. De controle op de sekswerkers blijft van kracht. 

Tippelen wordt in 1998 verbannen naar de Bornholmstraat. Daarnaast worden pogingen ondernomen om de 'secundaire' overlast te beperken. In alle prostitutiezones mogen alleen nog sekswerkers en klanten aanwezig zijn. Pooiers en drugsdealers worden uit deze zones geweerd. De Gemeenteraad besluit in 2009 om per 1 januari 2016 de raamprostitutie te concentreren in de Nieuwstad en dus de ramen in het A-kwartier te sluiten. 

2010 - 2016

Met de oprichting van de belangenvereniging PROUD proberen sekswerkers hun belangen op de werkvloer, in de media, de politiek en de maatschappij te behartigen. De vereniging heeft bijvoorbeeld een alternatieve 'Algemene Politie Verordening Sekswerk' opgesteld. Hierin roepen ze op om in plaats van het beroep te ontmoedigen en te bestrijden, sekswerk daadwerkelijk te erkennen als beroep en het de mogelijkheid te geven zich tot normale bedrijfstak te ontwikkelen. 

Groningen voert in 2016 beperkingen in voor de sekswerkers zelf. Zo moeten de dames geregistreerd staan, maar worden ook een minimumleeftijd en een maximum werktijden ingevoerd. Ook groeit de beweging om dames te helpen uit de prostitutie te komen en te blijven. Zo heeft de hulpverleningsstichting 'Terwille Verslavingszorg' een programma voor re-integratie en het 'Leger des Heils' een huiskamer met hulpverleners en artsen. 

Een vogelkooi symboliseert het vrouwelijk geslachtsdeel en de vogel het mannelijk lid. Wanneer het deurtje van het vogelkooitje open staat, heeft de man een afspraakje buitenshuis. Een vogel opgesloten in een doos kan de maagdelijkheid van een vrouw aangeven; het ontsnappen van de vogel symboliseert het verlies van haar maagdelijkheid. "Vogelen" betekent vogelvangen, maar ook het liefdesspel bedrijven.

Dame in rood, spelend met vogel - Jan jr. Wassenbergh

Groninger Museum

Meisje trekt, al leunend op een tafel, het vogeltje dat ze vast heeft aan een touwtje naar zich toe. Een verwijzing naar 'vogelen'? 

Prostitutie komt ook voor in de muziek en daar heb ik al eerder een blogje over geschreven *klik* 

Dit blog had ik eind 2016 of begin 2017 geschreven naar aanleiding van de tentoonstelling in het Noordelijk Scheepvaartmuseum. Het gros van de tekst is van die tentoonstelling. Al die tijd heb ik het blog niet gepubliceerd. Terwijl ik zat te twijfelen,  zal ik het als nog plaatsen of niet? Zat ik even te googlen. Was het niet zo, dat het Land van Belofte zijn deuren dit jaar weer geopend heeft? Het café werd zondag 6 oktober heropend onder een nieuwe naam 'Het Beloofde Land' 

Bronnen: 

- Noordelijk Scheepvaartmuseum

- alle aanklikbare links, die verwijzen naar andere websites

- Wikipedia

Prostitutie in de Muziek

Dit blog hoort bij de blogjes over de Tentoonstelling 'Land van Belofte'.

Dit is het eerste blog, daarover 😌 en tevens een blog waar veel linkjes

in zitten naar vooral Youtube 🎶

Een oude radio in de tentoonstelling,

waar diverse liedjes uit te horen zijn die met 

prostitutie te maken hebben. 

Prostitutie is van oudsher een inspiratiebron geweest voor tal van kunstvormen. In deze vormen is vaak een waardeoordeel over prostitutie aanwezig, al dan niet verborgen. Goede voorbeelden zijn dronkemansliedjes waarin een prostituee bezongen wordt of treurliedjes over de zedelijke ondergang van arme meisjes. In veel liedjes is het vaak helemaal niet duidelijk dat het over prostitutie gaat. Goed voorbeeld zijn de op het eerste gezicht, onschuldige kinderliedjes 'Altijd is Kortjakje ziek' en 'Hop Marjanneke, stroop in 't kanneke'. 

Eind 19e eeuw ontstonden er nieuwe culturele vormen zoals revue, cabaret, theater, film en musical. In Nederland lieten de cabaretiers Koos Speenhoff, Willy Derby en Louis Davids van zich horen. Jasperina de Jong brak door als cabaretière met de controversiële cabaretgroep Lurelei, vooral bekend om de scherpe teksten over spraakmakende onderwerpen. Uit die tijd (1964) stamt ook het nummer 'De rosse Buurt', geschreven door Guus Vleugel, waarin de rollen worden omgedraaid en zingt over 'mannen van plezier'. 

Drs. P was zowel dichter, schrijver, cabaretier, letterkundige en zanger. Drs. P is bekend geworden om zijn doordachte en poëtische teksten met vele grappige vondsten. In 1968 verscheen zijn zevende single: 'Het huis der Schande', een poëtisch lied over een lichtekooi. Helaas kan ik daar geen filmpje op Youtube van vinden, maar wel de tekst staat online *klik* Maar als je op zijn naam klikt krijg je ook een liedje van hem over prostitutie. 

Astrid Nijgh volgde een zangopleiding bij Bep Ogterop en was getrouwd met de tekstschrijver Lennaert Nijgh. Het echtpaar schreef samen liedjes waarbij Astrid de muziek verzorgde. In 1973 bracht Astrid zelf het nummer 'Ik doe wat ik doe' op single uit. Vanwege duidelijke verwijzingen naar de prostitutie wekte dit nummer veel commotie. Het nummer bereikte de zesde plaats in de Nederlandse top 40.

In 1976 bracht Astrid Nijgh het nummer 'Alleen is maar Alleen'  in de top 40 bleef dit nummer maar 4 weken staan en kwam het niet hoger dan nummer 28. Het nummer werd ook uitgebracht door Nelly Wijsbek.

De koningin van het Nederlandse levenslied; Maria Servaes-Bey zong onder de artiestennaam Zangeres zonder Naam. Mijn oma hoorde haar graag zingen, dus ik kan haar liedjes mee zingen, maar wat verafschuwde ik haar stem (sorry). Zij zong ook over de prostitutie; namelijk in  het nummer 'Keetje Tippel', een levenslied over Keetje die in de prostitutie belandde, het lied verscheen in 1975 en bereikte de tiende plaats in de Nederlandse top 40. Het lied was naar aanleiding van het boek van Neel Doff, dat in 1974 was uitgegeven in het Nederlands (geschreven in het Frans). Het boek heb ik begin januari gelezen, al kende ik het verhaal al door de film uit 1975 met Monique van de Ven in de hoofdrol. 

Wat ik miste in de tekst in het museum, was het verhaal over 'Malle Babbe' van Rob de Nijs. De tekst is afkomstig van de Haarlemse schrijver Lennaert Nijgh. Zou deze Haarlemmer gerefereerd hebben naar het schilderij van Malle Babbe van Frans Hals? Terwijl zij op het schilderij geen prostituee is. 

 

De toegangspoort van het Noordelijk Scheepvaartmuseum is zolang de tentoonstelling duurt verlicht met rood licht. Toen het licht nog maar net rood was, liepen er bouwvakkers langs die begonnen spontaan 'Roxanne' te zingen van The Police. Van dit nummer bestaat ook een variant uit de film Moulin Rouge 'El tango de Roxanne'.

Zo blijkt maar weer, dat niet alleen de Nederlanders zingen over de prostitutie. Ik ben een liefhebber van Edith Piaf en ook zij zong erover in het nummer 'Milord' uit 1959, geschreven door Georges Moustaki. Natuurlijk bestaat van dit nummer ook een Nederlandse versie. De Nederlandse versie wordt gezongen door Corry Brokken die de titel het zelfde heeft gelaten.

Zelf vond ik online een super bekend nummer, waarvan ik nooit door heb gehad, dat het over een high class call girl. "Killer Queen" de vierde single van Queen, waarmee ze in Engeland op de tweede plaats van de hitlijsten terecht kwamen en zo bekend werden bij het grote publiek. Freddie Mercury werd bij het schrijven van dit nummer beïnvloed door o.a The Beatles en The Beach Boy's. In plaats van een vleugel, zoals hij die normaal gebruikte, nam Mercury het nummer met een buffetpiano op, voor een Vaudeville-gevoel.

In 1982 kwam de heavy metal band Iron Maiden met het nummer "22 acacia avenue" op het album 'The number of The Beast'. Het verhaal in 22 acacia avenue gaat over Charlotte the Harlot, een fictieve prostituee die we in het gelijknamige nummer al op het eerste album van Iron Maiden leerden kennen. Nouja, ik niet... ik kreeg deze tip via facebook naar aanleiding van dit blog. Charlot werkt volgens het nummer in een bordeel op 22 acacia avenue. Acacia Avenue is een cliché in de Britse cultuur voor een gemiddelde, normale, middel-klasse straat in een voorstad. Er zijn minstens 60 Acacia Avenues in het Verenigd Koninkrijk en negen van hen zitten in Greater Londen. Ook komt de straatnaam voor in Ottawa, Ontario, Stockton en Californië.

In 1984 brak Tina Turner door als solo-artiest met het nummer "Private dancer" het nummer werd geschreven door Mark Knopfler en hij had het eigenlijk bedoeld voor Dire Straits, maar hij vond het nummer niet bij een mannelijke zanger passen.

Verder voor mij bekende nummers uit mijn jeugd/tienerjaren: Blondie die twee nummers over prostitutie zong "Sex offender" en "Call me". Salt 'n Pepa met "None of your business"

Denk verder aan: "Bad Girls" van Donna Summer, Ramones met het nummer "53rd and 3rd",
Er zullen nog veel meer liedjes bestaan, die ik niet ken of me niet te binnen schieten. Mocht je nieuwsgierig zijn naar de tentoonstelling, die over veel meer dan alleen de muziek gaat? De tentoonstelling loopt nog tot 2 april 2017.

Bronnen:

- Noordelijk Scheepvaartmuseum

-Wikipedia

- Youtube
- www.metalfan.nl

De Burger en de hoer - Lotte van de Pol

De afgelopen 2 dagen las ik het boek 'De Burger en de hoer" van Lotte van de Pol. Prostitutie in Amsterdam. Het mooie is, dat er in zo'n boek een heel stuk geschiedenis voorkomt over het leven in Amsterdam en geschiedenis van ons land. Nu heb ik al eerder blogjes geschreven over prostitutie ivm een tentoonstelling van een paar jaar geleden in het museum waar ik werk. Mocht je die blogjes willen lezen * klik dan hier *

Sommige dingen wist ik al van onze geschiedenis, maar heb je door het lezen van dit boek weer een extra aanvulling, wat ik altijd wel leuk vind. Het boek vond ik vooral interessant door de geschiedenis van Amsterdam en Holland en hoe de mensen in die tijd leefden. De dingen die ik met jullie wil delen volgen hieronder: 

Bijvoorbeeld dat er in de Amsterdamse straten in januari 1670 en langs de grachten speciaal geconstrueerde olielampen kwamen en de daarop volgende 10 jaar kwamen er zo'n 600 bij. De bedoeling van de straatverlichting was vooral 'de veiligheid', maar het gaf een enorm impuls voor het nachtelijk uitgaansleven en gaf de prostitutie een enorme vlucht. Het aantal nachtwachten werd van 300 naar 480 gebracht. Het betalingssysteem van politieambtenaren hadden financieel belang bij prostitutievervolging. Het salaris van een Amsterdamse schout en de substituut schouten werden er immers van betaald. Sinds de Middeleeuwen moest iemand uit het ambt zelf zijn betaling zien te verdienen. Voor elk aangebracht delict was een derde voor de schout persoonlijk, een derde voor degene die het aanbracht en een derde deel voor de stad. Een Amsterdamse schout verdiende op jaarbasis 1000 gulden salaris per jaar, 500 gulden presentiegeld en 50 gulden kleedgeld. Een substituut schouten kreeg 800 gulden per jaar. 

Bij volle maan bleef de nachtverlichting uit. 

Na 1722 lukt het de overheid de openlijke speelhuizen effectief terug te dringen. Er worden dekmantels gezocht voor het eigenlijke bedrijf, zoals tabakswinkels. Een belangrijk neveneffect is, dat de toeristen weg blijven. Want de speelhuizen stonden in menig publicatie van Fransen en Duitse toeristen die hun Grand Tour aan het maken waren. En ze wilden er best allemaal heen alleen al uit nieuwsgierigheid. Zelfs vrouwelijke toeristen gingen onder mannen begeleiding, uit nieuwsgierigheid kijken. Er werd gezongen, er was muziek, er werd gedanst en veel gedronken. 

Burger en niet burgers = Poorters en niet poorters. Ik kwam wel vaker het begrip Poorters tegen in boeken die over vroeger gingen. Maar ik dacht dan altijd dat, dat mensen waren die werkte bij de stadspoort zoals een poortwachter of iemand die op de muur loopt om de stad te bewaken :). Leuk, om door een heel ander boek nu te ontdekken wat zo'n woord werkelijk betekent. 

Omgang met Joden werd als onterend gezien in de 17e eeuw. Een dienstmeisje die bij Joden had gewerkt, kon daarna geen dienst meer vinden bij 'goede lui', maar dit gold ook voor de hoeren die een Jood als klant hadden gehad en dat bekend werd. 

Eer was in die tijd een heel groot goed. Je eer (goede naam) kon op het spel staan. Je kon ook eer hebben, als je arm was, maar oneerbare armen waren in de eerste plaats prostituees en allen die bij prostitutie betrokken waren. Dieven en andere misdadigers werden vanzelfsprekend als eerloos beschouwd, en dat gold ook voor kermisklanten, waarzeggers, kwakzalvers, straatzangers en wat de mannen verder nog betrof een groot deel van de laagste klasse van soldaten en matrozen, vooral zij die in dienst waren van de VOC en WIC. De leefwijze van normen en waarden van deze lieden werden door de eerlijken (arm als ze waren) gezien als een omkering van alles wat goed, burgerlijk en eerlijk was. 

Maar ook het bewijzen van 'de laatste eer' was zeer belangrijk. Acte de présence bij begravenissen geven was een belangrijke plicht van buren en van gildebroeders en -zusters. Voorstellen tot de invoering van een belasting op begraven en ingrijpen in begrafenistradities leidden in 1669 tot het 'Aansprekersoproer'. De armen waren bang dat ze zichtbaar pro deo en dus als bedelaars begraven zouden worden, iedereen was verontwaardigd dat ze niet meer hun eigen 'aansprekers' en dragers konden kiezen: Het recht op een eerlijke begrafenis stond op het spel. 

Een ongehuwde moeder, tot seksuele omgang verleid onder belofte van een huwelijk, verkondigde niet haar schande, maar juist haar eer door openlijk haar kind aan de huisdeur van de verwekker te brengen en het kind als het zijne te presenteren. Zo liet zij zien niets te verbergen te hebben. 

In 1724 zat er een hoerenhuis aan het Binnenhof in Den Haag, volgens een anekdote in het boek.  

'Heren en Hoeren', aldus Jacob Cats 'Verschillen, maar één letter'. 

Oost Indië vaarders werden alleen in Amsterdam en in Middelburg uitbetaald. Zij hebben jarenlang voor hun geld gewerkt en joegen het regelmatig in een paar weken er door heen. Een veel gebruikte uitdrukking voor de terug gekeerden was:  'Heren voor zes weken'. De Jantjes verdienden bij de WIC/VOC 3 gulden per week, die ze in 1x kregen uitbetaald zodra ze weer in Amsterdam of Middelburg waren. 

In 17e eeuwse hoerenhuizen werden in Juli en Augustus (als de schepen uit Indië terug waren) via 'mondtijding' nieuwtjes uitgewisseld. Vaak kwamen er dan ook zeemansvrouwen om die nieuwtjes te horen en niet om de hoer te spelen. Zo wisten de zeemansvrouwen hoe het met hun man daar ginder ging of dat hij overleden was. Als dat zo was, wist ze het hierdoor eerder dan via de officiële kanalen. 

Vrouwen verdienden bij gelijkwaardig werk doorgaans de helft van wat mannen verdienden. Mede daarom was er veel armoe. Je leefde in de 18e eeuw onder de armoede grens als je 300 gulden per jaar verdiende. 

In de Amsterdamse volkswijken en de havenbuurten, waaruit veel mannen op zee of in de Oost- of West-Indië waren, waren vrouwengemeenschappen. De organistatie van het buurtleven was er veelal in handen van vrouwen. Terwijl zij ook een groot deel van de tapperijen, logementen en uitdragerijen dreven. Buitenlanders vonden de Nederlandse vrouwen bazig en zelfstandig in hun optreden en dit werd door tijdgenoten negatief beoordeeld. Een citaat van Justus van Effen in zijn weekblad 'De Hollandsche Spectator (1731-1735) 'De Amsterdamse gemene en burger-vrouwtjes, die zich niets aantrekken van hun natuurlijke onderschikking aan de man.' Tsss niets geen natuurlijke onderschikking, de vrouwen in Holland moesten gewoon hun mannetje staan. Vul ik dus hier even aan :). 

Zeevaart was natuurlijk een grote werkverschaffer in de 17e en 18e eeuw. Er voeren elk jaar wel 50.000 tot 60.000 mannen op Hollandse schepen. Er waren de visserij, vrachtvaart binnen Europa, Walvisvaart en seizoensvaart. Varenslieden voor de VOC, de WIC en de marine daarentegen waren veel langer achter elkaar van huis. Zij waren grotendeels afkomstig uit de lagere klassen van de steden van Holland, aangevuld met een aanzienlijke groep buitenlanders zoals Scandinaviërs en Duitsers. De betaling was slechter en de overlevingskansen kleinder en de status geringer. De VOC was de grootste werkgever van de republiek. Drie keer per jaar voer er een vloot uit. In totaal waren er in de 17e en 18e eeuw een miljoen mannen (waaronder tientallen als man verklede vrouwen) en daarvan kwam maar een derde terug. 

Alle type zeevaart eisten hun tol, maar de VOC was de grootste menseneter. De tijdgenoten waren zich daar wel van bewust. Oost-Indië gold immers als het 'graf der Amsterdammers' Door de hoge sterfte op zee, maar ook wel achterblijvers, heeft de zeevaart een drukkend effect gehad op de omvang van de bevolking in heel Holland. 

De meeste matrozen bij de Compagnie en op de oorlogsvloot waren ongehuwd. Van hun gage, die pas na hun reis werd uitbetaald, konden ze trouwens geen gezin onderhouden. de 20 á 40 gulden die ze nog tijdens hun reis jaarlijks konden laten overmaken naar huis, dekten maar een tiende deel van wat een gezin nodig had. Zeemansvrouwen moeten dan ook grotendeels zelf voorzien in hun eigen onderhoud. Maar eigenlijk was dat begin vorige eeuw ook nog zo. Toen ik het boek 'Veur Kachel...' - HansBeukema

recent las, kwam daar een verhaal in voor van een jongen die ging varen en 2,5 jaar later thuis kwam. Maar al het geld wat hij had was snel op ivm de kleren van de heen reis die nog betaald moesten worden en de nieuwe kleding die hij voor zijn volgende reis nodig had en nog wat onkosten, waardoor hij maar een beetje aan zijn moeder kon afdragen. 

Verder gaat het boek vooral over het leven van de vrouwen in een speelhuis, bordeel, hoerenhuis. En is het boek, als je van geschiedenis houdt echt een aanrader. De auteur gebruikt ook veel materiaal uit boeken uit die tijd, maar ook de processen en ze behandeld ook de spinhuizen. 

Boeken gelezen in 2016

De boeken die dik gedrukt zijn, hebben het meeste indruk gemaakt, of vond ik het mooiste. 

beetje roodachtig gekleurd is 'De kronieken van het vuur' van Eduardo Galeano, de geschiedenis van vooral Zuid-Amerika verteld in drie boeken. Heel indrukwekkend, gruwelijk en tot hier en daar mooie verhalen.

Als er een link staat, dan is het boek ook als e-book verkrijgbaar bij de bibliotheek (mits de link nog werkt).  

Boeken gelezen in 2016 (op volgorde van uitgelezen):

De gelezen boeken aan het begin van het jaar.

* Als ik, bij voorbeeld, de geest van mijn moeder op de rand van mijn bed zag zitten - Louis Couperus
* Hoelang nog duurt de nacht - Léonora Miano
* Stadse Bouwstenen - Edward Houting
* Het kleine meisje dat een wolk had ingeslikt - Romain Puértolas
* De man van je leven - Arthur Japin
* MacBeth - William Shakespeare
* Perenbomen bloeien wit - Gebrand Bakker
* Rust, oud groen en stenige biotopen. De natuur op kerkhoven en begraafplaatsen in Groningen -
   Albert-Erik de Winter.
* Opa Skype - François D'epenoux 
* Op hoogte gedacht (beeldende kunst op kerkhoven in de provincie Groningen) - Mark Kremer en Marjoleine de Vos
* Wensch hem, leezer, zachte rust (begraven in en om de Der Aa-kerk in Groningen) - Marlies van Kruining en Marjan Brouwer.
* Versteende wapens (heraldiek op de Groninger kerkhoven) - Redmer Alma
* Tulpen & Terpentijn - Nina Siegal
* De Stille Kracht - Louis Couperus
* De kikvors en de flamingo - Midas Dekkers.
* De wraak van Vondel - Frank van Pamelen

* Jeugdherinneringen - Jan Ligthart
* De Stem van de Zee - Mara Li
* De Roep van Avalon - Mara Li
* Indisch Zwijgen - Anneloes Timmerije
* Mees Kees op kamp - Mirjam Oldenhave
* Life Hacks
* De vrije slavin - Margaret D. Pagan
* De vroedvrouw van de sultan - Roberta Rich
* Het zwevende schaakbord - Louis Couperus.
* De Vroedvrouw van Venetië - Roberta Rich
* Het masker van de rode dood - Edgar Allan Poe
* De kop van Jut - Johan Fabricius
* Barcarolle, eerste liefde in Venetië - Johan Fabricius
* Leven zonder afval - Emily Jane Lowe
* Het testament van Nostradamus - Tom Egeland
* De bruidegom van de Amish - Mindy Starns Clark & Susan Meissner
* Het Geheim van Dresden - Maike Hohn
* Het Parijs van Isis - Karin Haanappel
* Ik ben niet perfect, nou én! - Riet Grauwels en Caroline Houmes
* Diabetes & Dagelijkse kost - Corien Maljaars
* Boy & Solo autobiografie - Roald Dahl 
* Consuminderen met kinderen - Marieke Henselmans (al eens eerder gelezen, nu herdruk)
* Godinnen van eigen bodem - Ineke Bergman
* Zo praat ik - Evelien Dirks
* De voedselzandloper - Kris verburgh
* Het Begin (Kroniek van het vuur 1) - Eduardo Galeano
* Echt afvallen doe je zo - Harriët Verkoelen [ging me meer om koolhydraatarme dingen]
* De Gespleten Burggraaf - Italo Calvino [herlezen, ooit eind jaren '80 al gelezen]
* Onze Oudste Bedrijven - Marius van Nieuwkerk
* Maarten Luther - Reg Grant
* De doge ring van Venetië - Thea Beckman
* Lezen zonder boek - Marijke Renne
* Lang leve lingerie - een uitgave van Museum van de Vrouw.
* Heel makkelijk in verschillende standjes - een boek over de prostitutie in de Vishoek, Hoekstraat en Muurstraat van Groningen.
* Het pad van de spinnenesten - Italo Calvino
* Gezichten en maskers (kroniek van het vuur 2) - Eduardo Galeano
* Julia - Anne Fortier
* Dagen van honger en ellende - Neel Doff
* De eeuw van de wind (Kroniek van het vuur 3) - Eduardo Galeano
* Judas - Astrid Holleeder

Deze drie boeken maakten veel indruk op me. 

Boeken gelezen voor het werk:

* Schippers van de Zee, de laatste kustvaarders onder zeil - Hylke Speerstra
* De laatste echte schippers, binnenvaart onder zeil - Hylke Sperestra
* Zo voer ik eens....schippersverhalen - Hylke Speerstra
* Zeemanssouvenirs rond Eems en Dollard - H.A. Hachmer
* Evert in Turfland - Anne de Vries (is eigenlijk een kinderboek, ging mij om de turf)
* Groninger Welvaart, scheepvaart in Stad en Ommeland - uitgeverij Passage

Ik dacht vorig jaar al een record aantal boeken gelezen te hebben met 51 stuks (bijna 1 per week gemiddeld), maar ondanks dat ik in coma heb gelegen en een tijdje niet heb kunnen lezen, omdat mijn ogen een tijdje problemen hadden met lezen, in maart en april. Zit ik nu gewoon op 62 boeken!!!! inclusief de boeken die ik voor mijn werk heb gelezen, bizar veel. 

Luisterboeken:

* Zin en onzin van het Bernini Mysterie - Karin Braamhorst
* Een verlangen, de binocle en Het spoorwegongeluk - Louis Couperus
* Het Maria Magdalena Mysterie - Karin Braamhorst. 
* Michelangelo en de Sixtijnse kapel  - Karin Braamhorst
* Het geheim van het verdronken dorp - Tomas Ross (kinderboek) 

tekeningetje uit de boeken van Hanne Kraan

Kinderboeken voorgelezen of samen gelezen:

* Schatje en Scheetje - Elle van Lieshout
* Dansen op het dak - Hanna Kraan
* Drakenfeest - Esther Miskotte
* Het kleine draakje - Sanne de Bakker
* De Boze heks is weer bezig - Hanna Kraan
* Juf, een koe voor de deur! - Anke de Vries
* Wow! Dat wist ik niet! Verrassende feiten over Piraten - Philip Steele
* Verhalen van de boze heks - Hanna Kraan
* Dino brult niet meer
* Hier is de boze heks - Hanna Kraan
* 1 april - Anneke Scholtens & Barbara Mulderink
* Het hele jaar Spiekpietjes - Thaïs vanderheyden
* 1 April! - Anneke Scholtens & Barbara Mulderink
* Hik! - Fiona Rempt & Jenny Bakker
* 1, 2, 3..... Af! - Fiona Rempt & Juliette de Wit
* Kietel nooit een krokodil - Bette Westra & Thé Tjong Khing
* Er was eens een vosje.... - Gitte Spee
* Lies ruimt niet graag op
* Het geheim van de snoepfabriek - Selma Noort
* Het gebarsten kompas - Anneke Wiltink
* Een weerwolf in de leeuwenkuil - Paul van Loon.
* De Gorgels - Jochem Myjer        !!Het leukste boek van het jaar!!!
* Het geheim van de mummie - Martin Widmark & Helena Willis
* Hennie de heks 'Spookhuis'- Korky Paul en Valerie Thomas
* Oeps leert tandenpoetsen - Ursel Scheffler
* Het boek van Leo - Arend van Dam
* De reuzen krokodil - Roald Dahl
* De wedstrijd van Eend - Harmen van Straaten
* Een hoge berg en een diepe kuil - Marcus Pfister
* Slaap lekker, meneer beer - Jill Murphy
* Het woeste boek van Wolf & Hond - Sylvia van den Heede
* Hans en Grietje
* Dit ben ik (Rembrandt) - Arend van Dam
* Slimme Lotje - Lieve Baeten
* De kerstboom van Lotje - Lieve Baeten
* Een pakje voor Piet - Vivian den Hollander
* Krokodillentranen - Lian de Kat
* De wolf en het slimme geitje - Agnes van Montfoort
* Halloween - Lieve Baeten
* Lotje en de Heksenprinses - Lieve Baeten
* Lotje is jarig - Lieve Baeten
* Meneer Blijleven - J.R.R Tolkien
* Kleine draak - Lieve Baeten
* Haas wil worteltjestaart - Annemarie Bon
* Nieuwsgierige Lotje - Lieve Baeten

Van de Goudenboekjes voorgelezen: 

* Inkie de schatbewaarder
* Olafs perfecte dag

Ook het aantal kinderboeken is toegenomen. Het voorlezen van boeken wordt nu ook leuker, nu mijn zoon meer begrijpt en ook nu we de leukere boeken kunnen doen. We zijn de tijd van Jip & Janneke, Aadje Piraatje en Dikkie Dik nu echt voorbij. We hebben in totaal 45 kinderboeken (voor-)gelezen samen, de boeken die hij zelf leest zonder mij niet meegerekend. 

Opening Winterwelvaart 2016

Afgelopen week stonden deze dames te wachten, tot

ze naar hun plekkie in de kelder konden. 

De kelder van het Noordelijk Scheepvaartmuseum laat

zien hoe rauw de wereld van de prostitutie is. 

Op de begane grond is het romantische beeld wat mensen

erbij hebben. Denk hierbij aan bijvoorbeeld de Hoerenhondjes.

De hoertjes op de foto zijn gemaakt door de kunstenaar

Ron Glasbeek. Hij heeft meer in de kelder gemaakt en

deels samen met kunstenaar Maria Koijck. 

Vrijdagavond was de opening van de tentoonstelling en na

de opening was de opening van Winterwelvaart. 

De Emma kwam aanvaren met de mensen aan boord,

die de opening gingen doen. Bij de opening zou

Jan de ijsbeer worden aangestoken met lichtjes. 

De ijsbeer is vernoemd naar mijn collega Jan Moed

(hier op de Emma), dit kwam zelfs in de krant te staan 😄.

De beer voordat de openingsceremonie plaats vindt.

Op de Emma (er achter varend) zitten de mensen,

die dat gaan doen oa wethouder Paul de Rook, die de lichtjes aanzet.

8.000 flesjes zitten er in deze beer. Die zijn ingezameld

met de 4 mijl. Kan je nagaan hoeveel flesjes er gebruikt 

worden op zo'n dag en hoeveel we dan wel niet landelijk per

dag en per jaar gebruiken. Om Maria Koijck (de kunstenaar) 

te citeren "Wat nou als de fabrikanten stoppen met 

de flesjes? Hoeveel plastic zou dit schelen?"

Ik vond de beer al leuk, toen die nog leeg was. 

Het is heel veel en dagen werk geweest door o.a vrijwilligers 

en schoolkinderen om de beer te vullen. De etiketten van 

de flesjes werden er afgehaald en dan nog al die

flesjes in de delen van de beer. 

 Na de opening gingen we met een paar collega's en andere 

mensen, mee met de rondleiding van Beno Hofman. 

Wat doet Beno dat super leuk en hij kruipt in de huid

van een typetje. Hij begon als de Zoutkamper Jacob Visser.

Hij nam ons mee door de Vishoek en Hoekstraat.

Later in de rondleiding werd hij de zoon van Jacob Visser

om zo een andere tijd te belichten van de hoerenbuurt. 

(klik op de foto voor het filmpje)

Een actrice van Kabarett vertolkte hier een prostitué,

maar er waren ook matrozen van Kabarett die bij 

het café 'land van Belofte' zogenaamd dronken

een liedje zongen. De filmpjes zijn heel kort,

omdat er oa. een auto en fietsers aankwamen.

Maar ze geven een idee. Zo'n rondleiding is echt 

een belevenis. Jammer dat ik een hypo kreeg en de dextro

niet hielp, dus haalde iemand poffertjes voor me, zodat

ik de rest van de rondleiding toch kon meemaken.

En ik daarna ook nog genoeg energie had om nog even

te werken en naar huis te fietsen. 

De naam van de tentoonstelling in het Noordelijk Scheepvaartmuseum

komt van het café in de voormalige hoerenstraat. 

Nu het geen prostitutiebuurt meer is, proberen de bewoners

er een gezellige buurt van te maken. En zo'n hek 

met een geinige aap erop, maakt het natuurlijk al een stuk

gezelliger. 

Na de rondleiding nog even genoten van het uitzicht op het water.

Ik had dit weekend ook nog even graag willen gaan kijken,

maar mijn zoon wil graag thuis op de bank hangen,

ondanks het gezellige zonnetje buiten. Nouja, ik heb het in 

ieder geval gezien 😊

Winterwelvaart is een leuke kerstmarkt, schepen en 

het Noordelijk Scheepvaartmuseum zijn gratis te bezichtigen

en er is nog meer leuks. Mocht het je leuk lijken? 

Het is elk jaar het weekend voor kerst. 

Hou dan de website in de gaten: 

www.winterwelvaart.nl

Jaaroverzicht 2017

Januari

Op 7 januari lag er aardig wat sneeuw. Ik moest dat weekend werken en wat een klus om op de binnenplaats een looppad te creëren, maar blij dat het me gelukt is. Er zouden meer sneeuwdagen volgen deze maand. .

Mijn zoon haalde zijn zwemdiploma A !!! Na het halen van zijn zwemdiploma zijn we gezellig vrij gaan zwemmen. Heerlijk dat hij nooit meer van die dingen om zijn armen hoeft te doen. Hij voelde zich trots en vrij in het water. 's avonds aten we met zijn klas, waar een aantal kinderen gekookt had en ook de bediening voor hun rekening nam. We kregen een heerlijk toetje. 

Vanwege onze prostitutie tentoonstelling, stond er een knal rode bank in de tentoonstelling. Bleek de bank een echte design bank te zijn. De tentoonstelling maakte een hoop los en er kwamen bezoekers van allerlei pluimage en met allerlei verhalen 😄. Of wat dacht je van de verborgen symboliek? Ook daardoor kreeg ik nog al wat vragen bij de balie of verhalen. Een foto van mij van de tentoonstelling, kwam in de digitale NRC.

Barack Obama trad af als de president van de USA. Ik vond hem en zijn vrouw zo'n leuk koppel. Ik doe verder geen uitspraken over de politiek, maar jammer dat hij niet langer als president aan kon blijven.

Eind januari overleed de strip tekenaar Jan Kruis, in 2011 was ik met hem op de foto gegaan. Een sympathieke BN'er. En wie is er niet opgegroeid met zijn fantastische strips? 

Februari

Met de BSO leerde mijn zoon schaatsen. Ik was natuurlijk apetrots op hem. Alleen jammer, dat we niet nog een paar keer naar de schaatsbaan zijn gegaan, want toen hij in december weer op de schaatsen stond, had hij weer zo'n ding nodig. Nouja, we zijn sowieso te weinig op de schaatsbaan te vinden. Ons te koud 😃.

Met een vriendin bezocht ik de winkel Topshelf die nog maar kort in het voormalig V&D pand zat. Het is niet onze winkel zien we al snel. En aan het einde van het jaar is er al leegverkoop, omdat ze het niet redden.We gingen om en om op de foto met deze enorme knuffelbeer 😃.

Grafisch vormgever en tekenaar Dick Bruna overleed deze maand. In 2013 kreeg ik samen met een collega van een Japanse toeriste deze schattige origami Nijntjes. 

Maart

Deze maand werd ik oud tante van een prachtig kereltje 😍 en op dit soort momenten is het balen om zover van Den Haag af te wonen. 

Mijn zoon vierde zijn negende verjaardag en vierde zijn kinderfeestje in de bioscoop. Er zat één kind bij, die nog nooit in een bioscoop was geweest. Wat heb ik genoten van de reacties van die jongen en zijn verwondering e.d.

Op 31 maart reisden we naar Amsterdam, om de tentoonstelling over Schiphol in het Amsterdam Museum te bekijken. Het had compleet C zijn interesse. In de rest van het museum had hij die interesse niet, maar toen hij thuis merkte, dat hij bepaalde dingen niet had gezien, waar ik een foto van had gemaakt... werd hij nog boos ook 😄.

Buiten het Amsterdam Museum was een muur vol gevelstenen en ik 💗 gevelstenen!! Één van die gevelstenen ben ik over benaderd of ze die mogen gebruiken in een boek. Ik heb ja gezegd en ben benieuwd of dat doorgang vind.

We hebben voor het eerst geen hotel geboekt in Den Haag, maar een studio een soort grote kamer waarin een zitje zit, bedden en een minuscuul keukentje. C wilde graag in het stapelbed en ik ging in het tweepersoonsbed. De matrasjes waren heel dun, maar verder was het prima te doen. Het mini keukentje was behelpen, maar wel handig voor bijv. ontbijt. 

April

We bezochten het Gemeente Museum in Den Haag en C wilde dat ivm Mondriaan en ging hij mij alles staan te vertellen over het laatste schilderij van Mondriaan. Ik maakte eerst de fout, door te antwoorden, dat ik dat al wist, maar gelukkig liet ik hem zijn verhaal afmaken en had ik zoiets van 'Wow, dat je dat weet?!'

In Den Haag waren ook veel gebouwen in Mondriaan style en we liepen wat door het centrum. C was ontzet, dat ik een foto wilde nemen van Haagse Harry, want achter zijn rug steekt Harry zijn middelvinger op. Dat hoort niet nee, maar zijn reactie bracht een aantal mensen in de buurt van het beeld aan het lachen 😃.

We gingen de baby bezoeken en de 70e verjaardag van mijn moeder vieren.

We bezochten in Leiden Naturalis voor de dino, wat natuurlijk super was voor C en we gingen naar het Rijksmuseum van Oudheden, omdat ik de Koninginnen van de Nijl wilde zien. Dit was voor hem wat minder, al vond hij bepaalde dingen wel mooi genoeg om even voor stil te staan.

Ik genoot van spelende lammetjes in de wei.

Ik kreeg deze maand een nieuwe wasmachine. Oh wat ben ik daar nog steeds enorm blij mee. Ik liep al twee jaar te klooien, omdat de centrifugeer-functie kapot was en ik daarvoor een ouderwetse centrifuge gebruikte. Het scheelt een hoop werk. Van een ander kreeg ik een splinter nieuw matras op mijn bed, waar ik ook zo super blij mee ben.

In ons museum was een tentoonstelling van de schilders van het Noorder Ateliers die elke vrijdag schilderden terwijl de bezoekers mee konden kijken. 

Mei

Personeelsuitje naar Utrecht. We bezochten de Dom Under, heel kort bezochten we de Dom kerk en we maakten een rondvaart door de Utrechtse grachten. In de kerk nam ik een foto van het grafmonument, waar in de middeleeuwen een altaar stond. Ik ben benaderd of de foto geplaatst mag worden in een boek. Ik heb toestemming gegeven en in 2018 zal ik weten of het door gaat. 

C, een meisje van school en ik bezochten het Stripmuseum, waar op dat moment de mooie tentoonstelling van Jan Kruis was. Dat meisje had me al vaker gevraagd of ze eens met ons mee mocht. Er was die dag kermis, dus ben toen ook kort met de kinderen naar de kermis geweest. 

We liepen voor het eerst de avondvierdaagse en de eerste dag was een veel langere route en C had te veel pijn in zijn voeten. Hij had de mazzel, dat hij met iemand mee kon rijden. Ik liep hem uit en donderdag ging C in de herkansing, anders had hij in mijn ogen geen recht op zijn medaille. Deze route was korter en super leuk met de muziek e.d erbij. De eerste medaille in ons leven 😊.

Juni

Met een lieve vriendin hebben we een stacaravan gehuurd op een camping op Kaatsheuvel, zodat we een dag erna de Efteling konden bezoeken. We hadden daarvoor bewust een margedag uitgekozen. 

Voor C en mij was het voor het eerst dat we op een camping waren en het beviel goed. Ben ook meteen gaan kijken of dat iets is in de buurt van Den Haag, maar dat is duurder dan een hotel voor ons twee.
We zijn de eerste dag in Kaatsheuvel gaan zwemmen in het zwembad van de camping. C genoot enorm van de Efteling de dag erna en wat is het fijn, dat we met de auto waren. De keuken in de stacaravan was prettiger, dan het keukentje wat we in Den Haag hadden. 

Juli

Einde van het schooljaar en afscheidt van twee vrienden van C, die na de zomer na een andere school gingen en we hen daardoor stukken minder zien.

Sinds deze maand is er een kat in ons leven. Gucci. Bijna dagelijks worden we bij de voordeur begroet. Soms springt hij op mijn fiets voor een aai. Onze ontmoeting begon met het uitbreken vanaf het balkon van onze buren 😄, dat kan ondertussen niet meer. Al glipt Gucci soms nog naar binnen, maar dan via de voordeur.

C haalt zwemdiploma B!!!

In de zomervakantie liet ik af en toe C alleen naar de BSO fietsen. Het loslaten in stapjes wordt steeds grotere stappen qua loslaten. Als ik hem met Zomerwelvaart alleen laat op het water, waar hij leuk aan het suppen is, begint iemand op de wal tegen mij, dat dit wel heel gevaarlijk is. Onzin natuurlijk, hij heeft zwemdiploma A en B 😃. Hij ging meerdere keren het water op en neer en ging hartstikke goed.

Ik maakte voor het eerst een tuniek/jurkje en was zo stom om de mouw verkeerd erin te zetten 😄 hahaha, nu had ik dit heel dicht op elkaar gestikt, dus lastig uit elkaar te halen. Ik loste het op, door een vestje er over heen te dragen. Ik maakte het uit nood ivm geen geld om iets te kopen op dat moment en ivm een trouwerij. Maar achteraf vond ik het heel leuk, dat ik dit heb gemaakt. En dat voor 2 euro. Nu duurde het VIJF uur eer ik hem in elkaar had 🙈, dus hopelijk doe ik er ooit sneller over 😃.

Augustus

We gingen naar Den haag en deze keer gewoon weer een hotelkamer. We hadden een prachtige dag op Scheveningen, waar C allemaal ontdekkingen deed, die voor mij zo normaal waren, omdat ik zowat aan zee ben opgegroeid. Bijzonder om het dan weer door kinderogen te zien en hem bepaalde dingen uit te kunnen leggen. Hij ving de zon, toen deze onder ging. Echt een pracht dag!

We gingen een dagje naar Delft, zodat ik het onderwerp Willem van Oranje kon behandelen. We gingen naar de Oude- , de Nieuwe Kerk en het Prinsenhof. Ik kon duidelijk merken, dat C andere interesses had. Wat soms wel eens grappig was. De kerkbanken en hun deurtjes ipv de zeehelden😄.

Een dag later was het kinderboekenmuseum gelukkig wel een succes. En gingen we naar de trouwerij van mijn schoonzusje.

We werden een dagje uitgenodigd met vrienden in Assen en C mocht helpen met pizza's maken in een buitenoven. Hartstikke gezellig en natuurlijk ook spannend.

Mijn moeder kwam logeren en gingen we een keer 's avonds naar Noorderzon. We aten heerlijke saté en wandelden wat rond. Gezellige sfeer met al die lichtjes e.d 

In de hal van ons museum moest ik ivm Bommen Berend de boekenkast leeghalen. Er kwamen spullen in te liggen die echt van Bernhard von Galen zijn geweest en er kwamen een paar dagen lang twee harnassen in de hal. 

Verder gingen we naar het Nienoord zwemkasteel samen met C en oma en we gingen een dagje naar Zoutkamp. Daar eten we altijd patat met heerlijke vis bij De Boeter.  Verder zijn we gaan kijken bij het Vestingsweekend aan de Kleine der A en met Gronings Ontzet gingen we naar de Paardenkeuring. En op de Kleine der A mocht C een robotje besturen. 

September

Een kennis kocht voor C een goedkope fiets en knapte deze helemaal op en zo heb ik voor 40 euro een pracht fiets voor mijn zoon. In het begin vond ik het heel raar, dat hij bijna op gelijke hoogte naast mij fietste en wat kan hij zoveel sneller nu.

De buren vinden in de tuin een moeder egel met baby egeltjes. De dierenambulance werd gebeld. De kinderen stonden allemaal om de bak heen te kijken en ik natuurlijk ook.

ivm Prinsjesdag lag er een geleerde baret in de hal van ons museum. Deze replica mag iedereen passen en ook ik deed hem even op. Al sta ik stom op de foto 🙈

Oktober

ivm de Kinderboekenweek mochten de kinderen op school verkleed komen en ging C als Vampier.

Deze maand is ook altijd de Dag van de Groninger Geschiedenis. Deze keer ging het over schatten. Er lagen gevonden schatten en kinderen mochten met een metaaldetector chocolade muntjes zoeken in het zand en soms lag er een echt muntje. C vond een oude rijksdaalder, deze mocht hij houden.

In de herfstvakantie hield ik één dagje voor mezelf, omdat C geen zin had in het bezoeken van twee musea. Ik ging dus in mijn eentje naar het Groninger- en het Drents museum en genoot van de tentoonstellingen daar. C was gewoon naar de BSO gegaan en hij was blij, dat ik eerder dan gepland hem weer op kwam halen. 

November

Met collega's stond ik weer op de beurs van Bus-Idee. En wat hadden we het druk. Toen we zowat alles wat er uit te delen viel, hadden uitgedeeld ben ik nog een rondje over de beurs gelopen. De uilen vond ik prachtig.

C liep voor het eerst Sint Maarten zonder mij en met een leuke groep vrienden.

Ik zag een regenboog boven Dot.

Ik had ooit tegen C gezegd, dat ik hem zou wekken zoals een vriendin van mij dat weleens doet (of zegt dat te doen 😄) ik had het niet verwacht, maar het leek hem nog leuk ook hahaha en zo heb ik hem gewekt, door te slaan met pannendeksel, toen hij zijn bed maar niet uit kwam. Wat een herrie!!

We hebben weer enorm genoten van de intocht van Sinterklaas.

C ging schaatsen met vrienden op de Grote Markt. Terwijl ik met hun moeder aan de bitterballen zat.

Ik liet magneten en bekers maken met de afbeelding van Abel Tasman ivm de tentoonstelling bij ons in het museum. 

December

In de tentoonstelling van Abel Tasman hangen hangmatten waar bezoekers in mogen plaatsnemen en heel favoriet bij kinderen.

Groningen heeft de grootste kerstbal ter wereld, Dot is tijdelijk een prachtige kerstbal.

Voor het eerst krijg ik een zelf gekocht cadeautje van mijn zoon, voor mijn verjaardag. Eerder heb ik dat weleens voor Moederdag gekregen, maar nu dus voor mijn verjaardag.

Oma was er gezellig met pakjesavond en we bezochten in die week Tuinland ivm de kerstsfeer. En een paar dagen later lag er sneeuw buiten en maakte C een sneeuwpop die niet helemaal af kwam.

Winterwelvaart was druk en gezellig, het weer was niet te koud en we liepen er gezellig terwijl het al donker was. Leuke sfeer!

Voeding

Dit jaar heb ik meer en meer gelet op voeding in combinatie met mijn diabetes type 1. Afvallen heb ik me vorig jaar niet mee bezig gehouden, omdat ik vond dat ik blij moest zijn, dat ik nog leef. Dit jaar begon ik qua gewicht niet na tevredenheid. Door de coma vorig jaar was ik 17kg kwijt en was ik er gewoon in de loop der maanden weer 12 aangekomen, maar helaas kwam er dit jaar nog eens 7 bij. Dus per saldo was ik zwaarder 😕. Maar iets eten met weinig tot geen koolhydraten zorgden in de loop van de dag voor hypo's en ik vind dat ik nog steeds te veel hypers heb. Toch lukte het me wel om weer wat af te vallen en soms zijn er ook veel betere dagen. Ik moet er nog een weg in vinden. Ik verlaat het jaar in ieder geval niet zwaarder of iets zwaarder dan ik het jaar begonnen ben.

Een aantal dingen zijn blijvertjes geworden in mijn 'dieet': Banaan/havermoutpannenkoekjes maak ik regelmatig. ipv van spaghetti maak ik sliertjes van courgette het smaakt prima en scheelt enorm qua koolhydraten. Ik maak regelmatig een groenten omelet (ook erg lekker als wrap met zalm en sla), lof salade of bietensalade en af en toe maak ik bloemkoolmuffins of snijbonensalade. 

Mijn gezondheid is natuurlijk het belangrijkste, maar het lijkt me heerlijk om op een dag weer onder de 100kg te zijn en dat kleding weer prettiger zit e.d.Ik ga hier in 2018 in ieder geval mee verder 😉. Het moeilijkste vind ik de dagen dat ik amper wat doe en de dagen dat ik het giga druk heb op mijn werk, om dan de bloedwaardes goed zien te houden.

Mijn schildklier ben ik nu al een aantal maanden van de medicatie af en tot nu toe lijkt het goed te gaan. Het zou geweldig zijn, als mijn lichaam het weer helemaal zelf kan en ik in ieder geval één auto immuunziekte kwijt ben.

Overig

Begin december overleed een lieve buurman. Van zijn dochter mocht ik deze kast hebben, die nu in onze keuken staat. Een mooie herinnering. Hier op de foto is die nog niet helemaal ingericht. Ik liet dit zien aan een collega en die collega vond dat een ander stukje van mijn keuken ook maar eens aangepakt moet worden. Ik irriteer me aan dat stukje al bijna 10 jaar. Dit gaan we begin januari aanpakken. 

Ik heb voor mijn verjaardag van meerdere mensen geld gekregen en daarvan ga ik een heerlijke leesstoel kopen voor in de huiskamer. Ik hou nogal van lezen en dat lijkt me helemaal fijn om dat in een heerlijke stoel te doen. 

Een vriendin gaat mij in 2018 helpen met de huiskamer op te knappen en ik wil dat jaar sparen voor een leuk meubel om de tv op te zetten, maar ook eens wat andere spulletjes kwijt te kunnen en een betere kleur op de muur. Een heerlijk vooruitzicht.