maandag 16 juni 2014

Symboliek op een begraafplaats

Afgelopen zaterdag was ik in Harkstede en heb ik ook wat foto's
gemaakt op de begraafplaats daar.
Ik wist wel, dat symboliek veel voorkomt op begraafplaatsen,
maar ik weet daar weer niet het fijne van.
Ik plaatste de mooiste foto's op Flickr en er reageert altijd
wel iemand die er meer verstand van heeft. 
Door een reactie van vanmorgen besloot ik er een logje van te breien.
De laatste jaren zien we steeds vaker marmer op begraafplaatsen.
Ik zelf vind het kil aan doen, het is vast om de nabestaande 
te ontlasten van al te veel onderhoudt.
Mij viel meteen dit viooltje op, dat tussen twee marmeren afdekplaten
van een echtpaargraf groeide. 
Stiekem ontkiemt en zich niets aantrekkend van de strakheid.
Het wordt nog mooier, dat het daar groeit als je weet waar het viooltje symbool 
voor staat. De Romeinen noemden de dag dat ze hun doden
herdachten 'viooltjesdag'; ze legden dan viooltjes op de graven,
waarschijnlijk als teken van nieuw leven. 
Verder staat het viooltje symbool voor: verborgen schoonheid en deugd, 
nederigheid en bescheidenheid.
Ik vond het al bijzonder, dat deze grafsteen de vorm van een rots heeft.
En dan zie je er ook nog allemaal rotsplantjes om heen. Ik vroeg mij
af of het stel een rots in de branding. Er is genoeg te fantaseren bij 
een rots. Weer kreeg ik een reactie op mijn Flickr-pagina.
Jan en Hilda zijn beide oologskinderen. Hilda werd maar 42 jaar en Jan werd
66. Jan heeft dus Hilda begraven en misschien was zij dus de rots in 
de branding voor hem. De naam Pieters betekent zoon van 
Pieter en die naam komt van Petrus, Grieks voor 'Rots'.
Het maakt deze grafsteen voor mij alleen maar mooier en interessanter.
Deze prachtige grafzerk uit 1920 staat bomvol symboliek.
Maar de mensen die hier liggen roepen ook vragen op.
Hier liggen Harm Beerta (21-1-1839 tot 27-5-1920)
en Hendrika Alting (7-12-1848 tot 27-4-1920)
Ze zijn precies een maand na elkaar gestorven. Harm staat aan de andere
kant van de grafzerk links genoteerd en Hendrika rechts. 
Dus ik vermoed een echtpaar.
Lager op de grafzerk staat de naam Anje Mekkes (7-12-1837 tot 8-1-1875)
Waarom ligt zij hier? Zij heeft maar 1 overeenkomst met het eerdere stel,
dat is dat zij dezelfde verjaardag heeft als Hendrika. 
Zij kan geen kind van hen zijn, want ze is eerder geboren.
En van een zus, verwacht je dezelfde achternaam, maar dat staat er ook niet.

En dan nu de symboliek:
Er staat een treurwilg op; wat staat voor het verdriet van het heengaan van
deze mensen. Tevens staan bomen symbool door hun gestage groei het leven
van geboorte naar de dood, van begin naar einde, van aarde naar hemel.

Naast de boom staat een zeis, die weer symbool staat voor 
'De man met de zeis' namelijk Magere Hein, die je komt halen als het je tijd is.
De zeis, maakt een einde aan het leven. 

Boven in de grafzerk staat een vlinder afgebeeld,
dit staat symbool voor de onsterfelijke ziel en de kortstondigheid van het leven.

Nu was ik al van plan een logje te plaatsen over een begraafplaats 
(in de stad Groningen), maar die wacht maar even tot morgen. 





zondag 15 juni 2014

De kerk van Harkstede

Zo'n negen jaar lang rijdt ik hier een paar keer per jaar langs. 
Jaren lang was ik nieuwsgierig naar hoe deze kerk er dan
van binnen uit ziet. Ik wist alleen nooit wanneer het open is.
Dat trappetje bij de entree alleen al, het heeft wat.
In April maakte ik een logje over de kerk van Hellum en toen
reageerde een oud-collega, dat zij weet wanneer de kerk in
Harkstede open is. 
We maakten een afspraak en we gingen er samen gister heen.
We troffen het, want toen we aan kwamen was net een gids
aan het uitleggen over de trap.
We sloten aan.
Omdat de kerk op veen is gebouwd, zakt de bodem waar de
trap zit en om de zoveel tijd komt er een nieuwe tree bij.
Je kan heel duidelijk zien hoe de oorspronkelijke trap 
eruit zag en wat er later bij kwam.
De stichter van de kerk is Hendric Piccardt.
Hij liet de kerk bouwen voor de Protestantse Gemeente, maar ook
als laatste rustplaats voor de gebeente van de Piccardt's. 
Boven de ingang hangt dit alliantiewapen.
Het alliantiewapen kom je op alle mogelijke plekken in de kerk tegen.
Boven het alliantiewapen hangt dit reliëfsteen met de profeet Elia
en Johannes de Doper. 
In de kerk hangt dit orgel van Arp Schnitger uit 1696.
In de voormalig grafkelder van de kerk staan nu velen boekenkasten,
de boeken zijn daar bijna allemaal 1 euro per stuk en zoals ik heb 
begrepen 1 zaterdag per maand geopend en elke zaterdag in de zomervakantie.
De gids vertelde een aangrijpend verhaal van het kinderloze echtpaar
Piccardt-Rengers. Zij kregen twee kinderen en Piccardt heeft
in 1681 uitermate zijn best gedaan om zijn kinderen te kunnen begraven in de crypte
van de kerk. dit mocht niet van de hoge heren uit Groningen en werd op 
16 januari 1681 afgewezen. 
Aan de muur hangt dit epitaaf met twee putti er op. 
Zou het kunnen dat hij zijn kinderen achter dit monumentje in die enorm
dikke muur een laatste rustplaats heeft gegeven?
Het echtpaar Piccardt-Rengers ligt wel in de grafkelder, hun kisten zijn 
niet plat aan de bovenkant, maar hebben een puntdakje. 
Ik heb uit respect geen foto van hun kisten en een achternichtje gemaakt.
Wat mij enorm raakte was dit vogeltje in het raamkozijn, waar zij met
hun gezichten vanuit hun kisten op 'uitkijken'. 
we mochten de kerktoren beklimmen, waar mijn zoon de kerkklok
mocht luiden wat hij natuurlijk helemaal te gek vond.
Daarna liepen we over een houtenconstructie over de gewelven van de kerk.
Dat vond hij reuze spannend en soms ook een beetje eng :). 

Het kerkje uit de 17e eeuw heeft een hoop renovatie-werkzaamheden
nodig, vooral het pleisterwerk in de kerk viel enorm op.
Het mooie vond ik, dat er nog zoveel mysteries zijn zoals over de kinderen
van het echtpaar, maar ook over de steen onder het epitaaf. 
Een klein pareltje in de provincie Groningen. 



zondag 25 mei 2014

Herdenkingsplaquette raadsleden WO II

Op 7 december 2013 zag ik een groep mensen
aan de zuidgevel staan van het stadhuis.
Er werd toen een plaquette,
 ter nagedachtenis aan acht raadsleden die in de Tweede Wereldoorlog 
door de Duitse bezetter werden gedood, onthuld. 
Sommige aanwezigen legden ook kransen bij de gedenksteen. 
De plaquette

Rechter kolom van boven naar beneden:

Luitje Huizinga (1897-1942) 
Was tussen 1923 en 1927 raadslid voor de CPH, de voorloper
van de CPN. Hij was actief bij de Internationale Rode Hulp die politieke
vluchtelingen uit Duitsland aan onderdak hielp.
Hij werd actief in de illegale CPN en maakte en verspreidde de illegale
krant Noorderlicht. Die krant riep op tot verzet. 
Hij werd in 1941 gearresteerd na een protest tegen de Jodenvervolging.
Via verschillende kampen in Nederland belandde hij in 1942 in 
Sachsenhausen en ging vandaar naar Gross-Rosen in Silezië.
Daar overleed hij. 

Simon Heiman Aptroot (1874-1944)
Gemeenteraadslid tussen 1935 en 1939, voor de Vrijheidsbond (later VVD).
Was maatschappelijk zeer actief. Volgens de samenstellers van de plaquette
ontstaat een beeld van de zich ontwikkelende burger. Simon kwam 
samen met zijn vrouw Bruintje op 12 februari 1943 in Auswitz om.
Henry N. Aptroot schrijft vanuit de VS in 1973 in een brief aan de familie
in Nederland: 'Helaas, na zijn gewelddadige dood is er 
van geen enkele maatschappelijke zijde een woord over hem 
gesproken tot op deze dag. Ik moet eindigen, het ontroert mij te veel.'

Johannes Swint (1895-1944)
Voor de CPN was hij in 1939 raadslid. Swint was nadrukkelijk betrokken bij
het communistische verzet, zat ook bij de krant Noorderlicht. 
Nieuwjaarsnacht 1944 werd er bij zijn woning in de Oosterpark aangebeld.
Drie mannen gaven hem het bevel mee te komen. 
Ze schoten hem met drie kogels dood op het Linnaeusplein.

Linkerkolom van boven naar beneden:

Geert Sterringa (1876-1944)
Was een politiek dier. Was kandidaat-kamerlid en voor de CPN Statenlid.
Tussen 1935 en 1939 was hij raadslid. Hij was betrokken bij Noorderlicht 
en schreef na de februaristaking een manifest. Hij werd kort daarna gearresteerd
en kwam in Buchenwald terecht. De ontberingen in het kamp waren een
aanslag op zijn gezondheid.

Koo Domela Nieuwenhuis Nyegaard (1900-1944)
Kwam als lid van de Christelijke Historische Unie (CHU) in 1934 in de raad
om er in 1935 alweer uit te gaan. Maakt in 1937 zijn comeback. Is vanaf 1933 fel
anti-NSB en raakt in de oorlog steeds meer betrokken bij de illegaliteit.
In hun woning in de binnenstad verbergt de familie Joodse onderduikers. Het huis raakt
bekend bij de Duitsers en eind september 1944 gaat het mis. 
Een arrestatieteam valt binnen, Koo ontsnapt maar loopt op straat in de armen
van een SD'er die hem neerschiet. Zijn vader raakt buiten zinnen en start
vanuit het open raam een scheldkanonnade tegen de 'Hitler, Himmler en hun bende'.
Hij wordt gegrepen, naar het Scholtenhuis gebracht en verbannen naar 
Schiermonnikoog. Koo's weduwe en zijn kinderen worden op straat gezet. 

Durk Wolters (1911-1945)
Wolters kwam in september 1939 in de gemeenteraad voor de CPN. 
Wolters werd al snel actief in het verzet. Hij bracht bonkaarten naar onderduikers
in Amsterdam, als commandant van een sabotagegroep pleegde hij 
verschillende acties.
Op 25 april werd hij op de Bloemgracht door Sicherheitspolizei
overvallen en doodgeschoten.

Wat ik me afvraag, hoe is het de weduwe van Koo en hun kinderen
vergaan verder in de oorlog en erna. 

(bron: Dagblad van het Noorden, rond de periode dat 
het plaquette werd geplaatst). 








vrijdag 23 mei 2014

Een kat halen / voor schut staan


Vanmiddag loop ik met een vriendin 
en we hebben het over een genante situatie, 
waarop ik reageer "Ohhh, haal je een kat dan" 
Ze verstaat mij niet en ik herhaal
"Een kat halen, voor schut staan" 
Waarop mijn zoon reageert met 
"Mamma, ga je een kat halen?" 
Zelfs de bouwvakkers waar we langs liepen
begonnen te lachen op dat moment. 
Heerlijke kinderlogica om uitdrukkingen in de Nederlandse taal :D

Als reactie op het log (maar dan op Facebook),
kreeg ik de volgende uitleg, dat "Een katje halen" uit het Maleis
 komt en in een oude marineterm 'je loon ophalen' betekent.
Altijd leuk, dit soort weetjes :-)


maandag 19 mei 2014

De Dulciaan

Straatorgels, nostalgie. Als kind maakte ik mee in Voorburg
dat er eentje door de straten reed en dan werd er bij mijn
tante aangebeld voor een muntje. 
Verder ken ik het straatorgel vooral uit de binnenstad,
in winkelstraten. Voor mijn gevoel zag ik hem in Den Haag 
amper nog, maar gelukkig in Groningen regelmatig. 
Kinderen reageren er vaak leuk op en staan er ongegeneerd 
bij te dansen. 
Hoe Nederlands we het draaiorgel ook ervaren, de oorsprong ligt
vermoedelijk in Italië.
De Italiaan Ludovico Gavioli begon omstreeks 1850 in Parijs
met het vervaardigen van kleine straatdraaiorgels
die zo succesvol waren dat hij als de vader van het moderene
draaiorgel wordt beschouwd. 
In 1875 begon de Belg Leon Warnies als eerste een draaiorgelverhuurbedrijf
in Amsterdam waarna er nog velen volgden. 
Warnies wordt beschouwd als de grondlegger van de typisch Nederlandse
straatdraaiorgelcultuur. 
Dit prachtige orgel de Dulciaan is van Guus Diekstra uit Groningen. 
Dit orgel heeft een zeer uitgebreid repertoire aan klassieke- en licht klassieke muziek.
Detail op het orgel
De dirigent van het orgel ;)

Het bijzondere van De Dulciaan is, dat het zowel onder de categorie
straatorgel als concertorgel valt. 
Het orgel heeft 77 toetsen en beschikt over een unieke uitgebreide dispositie.
Hierdoor is het orgel in staat vrijwel alle soorten muziek te spelen zoals:
klassieke muziek als Air van Bach en een ouverture 1812 vab 
Tchaikovsky, maar ook onvervalste jazz tot smartlappen (André Hazes)

Het orgel is gebouwd in 1997 en speelt sindsdien vrijwel elke 
zaterdag in de binnenstad van Groningen.

De betekenis van het woord Dulciaan is:
een blaasinstrument uit de renaissance en de rechtstreekse
voorloper van de huidige fagot. 
Tegenwoordig komt de term Dulciaan voor als
benaming van een qua klank enigszins vergelijkbaar
register in het orgel.

(Bronnen: wikipedia en diverse straatorgelsites)


vrijdag 16 mei 2014

Gevelsteen 'De Oude Snikstal'

Deze gevelsteen uit 1771zit ingemetseld in het gebouw 
op de hoek van de Roodeweg en de Korreweg, 
destijds gelegen aan het Boterdiep. 
Hierin was vroeger een paardenstal gevestigd 
waar snikkevaarders van paard konden wisselen. 
Zo erg dat deze steen in 2006 helemaal zwart is geschilderd.
In het Noordelijk Scheepvaartmuseum hangt deze
replica en dan besef je hoe mooi de steen moet geweest zijn.

dinsdag 13 mei 2014

Walfriduskerk in Hellum


De Walfriduskerk in Hellum (gemeente Slochteren) is een hervormde kerk
en is één van de oudste kerken van de provincie Groningen. 
Het oorspronkelijke Romaanse kerkgebouw dateert uit het einde
van de elfde eeuw. De tufsteen van de oorspronkelijke kerk is bij een latere verbouwing
hergebruikt, afgewisseld met baksteen, wat de kerk een kenmerkend
exterieur geeft. 
In 1871 werd de huidige aangebouwde toren gebouwd. 
In de toren hangt een klok uit 1396 met daarop een beeltenis van Maria met het kind Jezus.
(op de foto het rouwbord voor Egbert Rengers zoon van Frans Rengers)

In de kerk hangt een wapenbord van Frans Rengers uit 1568
(dus ik moet terug om die op de foto te zetten ;) )
en is daarmee het oudste wapenbord van de provincie.
De familie Rengers wordt voor het eerst vermeld aan het einde 
van de 14e eeuw toen verschillende leden deel uit maakten van het
bestuur van de stad Groningen. 
In latere eeuwen verspreidden de familieleden zich over de Ommelanden
waar zij als hoofdelingen en jonkers op borgen in de regio woonden. 
Frans was Hoofdeling te Hellum, Schildwolde en Siddeburen. 
Hij is geboren rond 1506 in Ten Post, Farnsum en overleed in 1568 op 62 jarige leeftijd.
Hij was de zoon van Johan Rengers Heer van Oldenhuis en Tuwinga (1465-1539)
 en Judith (Jutte) ten Water (+ 1475-1530). 
Het is onbekend met wie hij een relatie had, maar uit die relatie zijn
geboren Johan, Egbert en Edzard. 
Johan (zoon van Frans) was na 1594 gedeputeerde van de Ommelanden der Staten Generaal, 
commandant van de schans van Otterdun 
en admiraal van de geuzen op de Eems. 
Dankzij hem is het wapenbord er gekomen.

De familie Rengers bezat sinds 1359 de borg Menalda 
en daarmee de collatierechten van de kerk.
De preekstoel dateert van 1759 en is rijk versierd met houtsnijwerk.
De wapens die erop staan zijn van de geslachten Rengers en Ripperda.
Wat ik heel bijzonder vond in de kerk is dit rechtop
geplaatste zandstenen sarcofaag, die als houder voor de 
doopschaal dienst doet. 
De sarcofaag is van gele zandsteen met rode verkleuringen.
Het model is trapeziumvormig en de achterzijde is open,
want het is natuurlijk wel een grafkist. 
Tegen de Zuidwand van het schip is dit gesneden opzetstuk van een herenbank
bevestigd. Het draagt de familiewapens van Ripperda en Rengers
vermoedelijk stamt het uit omstreeks 1660. 
De herenbank waar het oorspronkelijk deel van uitmaakte is 
vermoedelijk na de laatste restauratie niet herplaatst. 
In de Zuidoost gevel van de koorsluiting zit een laag venster,
zit en hagioscoop. 
Volgens de mevrouw die in de kerk aan het werk was, toen
wij er waren, konden vanuit daar de mensen die niet in 
de kerk mochten komen (misdadigers, overspeligen en lepralijders)
zo toch de mis volgen zonder zich onder de kerkgangers te 
begeven. 
Op de voorgrond een fraai bewerkt knielbankje.
De wit gepleisterde kerk wordt overdekt met een balkenzoldering.
Op de balustrade het Lohmanorgel, gebouwd in 1819.
De orgelgalerij heeft als opschrift regels van psalm 150 en psalm 81.
Boven de entree van de kerk hangt dit gevelsteentje. 
Betekenis heb ik nog niet kunnen vinden.
Toorn Helm
De hoek met zwerfkeien geeft de plaats aan van de afgebroken vrijstaande toren.
Hoe oud de toren was en wat zijn oorspronkelijke doel was blijft een mysterie.
Waarschijnlijk stamt hij uit de 13e en 14e eeuw. In romano-gotische stijl
was het één van de eerste stenen bouwwerken van Hellum.
De toren was iets hoger dan de kerk en met 2 luidklokken. 
Van deze klokken werd verteld dat ze zo buitengewoon mooi
konden luiden dat men het tot over de Eems en Dollard, in emden horen kon.

Over de afbraak in 1871 dacht men niet gelijk.
Toch is de toren voor fl 1250,= verkocht en afgebroken.
Het puin is gebruikt voor verharding van de Schildwolder Meenteweg.
De kleine klok is verkocht voor fl 860,= bij haar vertrek
op 7 maart 1871 werd onderstaande gedicht gemaakt als afscheidsgroet:



Gebruikte bronnen: 

 www.wikipedia.nl 
http://www.genealogieonline.nl
www.groningengids.nl
home.kpn.nl/k2468/hellum
ANWB-bord bij de entree







Jeanne d'Arc

Op 21 februari 1431 begon in Rouen het proces tegen de Franse heldin Jeanne d'Arc. Na haar gevangenneming door de Bourgondiërs en uitlev...