Poppenbank en canapé

Canapé en Poppenbank

Terwijl men op Museum Mensinge druk bezig is met de schoonmaak om straks in de lente weer alle bezoekers op de mooie Havezate te ontvangen, vond ik van de zomer in het depot van het Speelgoedmuseum Roden een prachtige loeizware poppenbank van 30 bij 50cm geschonken aan het Speelgoedmuseum in 2016.

Los van elkaar lijkt de stof op elkaar, maar eenmaal bij elkaar waren er genoeg verschillen. Wel beide geel, goud, strepen en roosjes.

Met toestemming van de directeuren ging ik van de zomer met de conservator van het Speelgoedmuseum samen naar Mensinge. 

In de salon van Mensinge staat deze prachtige Engelse Georgian mahoniehouten canapé met messing klauwpoten en wieltjes uit ± 1830 de canapé is 1.67 meter breed.

In 2016 opnieuw bekleed met een compleet nieuw binnenwerk door Stoffeerderij van der Veen.

Zoals velen van jullie weten ben ik gek op dit soort toevalligheden 🙂🙃 en samen met Havezate Mensinge gaan er nog veel meer sociale mediapost komen met echte dingen op de Havezate en het speelgoed van het Speelgoedmuseum Roden. Speelgoed was namelijk heel vaak op de werkelijkheid gebasseerd. 

Morgen volgt een verhaal over ons Speelgoedmuseum en Stadsmuseum Harderwijk.

En toen zagen we dat het toch niet helemaal hetzelfde is 😄

Handkar

Een ventje trekt de handkar met kruidenierswaren. Collectie: Speelgoedmuseum Roden

Eén van de vrolijkste objecten in onze collectie:

Dit ventje doet altijd met plezier zijn werk en trekt de handkar met kruidenierswaren. Zo te zien is vandaag alles uitverkocht en brengt hij de kar weer leeg thuis. 

Vroeger werden waren aan de man gebracht met karren of manden (marskramer). Dit kon een paard en wagen zijn bij grote vrachten of als men een paard kon betalen liep die ook wel voor kleine vrachten.

Voor kleinere vrachten werd een kar getrokken door een hond of mens. De hond werd ook wel 'het paard van de armen' genoemd. 

In 1963 werd het vervoer van handel op een door een hond getrokken kar wettelijk verboden. En dat voelt helemaal nog niet zo heel lang geleden 🤔. 

Zo'n man met kar werd een venter of leurder genoemd. Er schijnt wel onderscheid tussen te zijn. Een leurder verkoopt eetwaar en een venter duurzame goederen of materialen.

Oorijzer

In de tentoonstelling Vraauwlu

Van kleins af aan keek ik naar de Scheveningse vrouwen die naar de Haagsche Mart gingen. Ik groeide dichtbij de mart op en ik vond hun dracht zo mooi en de oorijzers met kapjes 😍.

Drie weesmeisjes en een poes - Thérèse Schwartze (1885)

Voor zover bekend heb ik geen voormoeders in klederdracht gehad. 

Wel weet ik dat een voormoeder dit (van het schilderij) heeft gedragen toen ze in het Burgerweeshuis van Amsterdam zat. 

Mijn liefde voor klederdracht is dus ontstaan dankzij de Scheveningse vrouwen. Nouja om anderen erin te zien lopen iig. In de tentoonstelling 𝗩𝗿𝗮𝗮𝘂𝘄𝗹𝘂 van Museum aan de A is dit mijn favoriete object. Te zien t/m 7 januari 2024.

Het oorijzer begon als metalen smalle beugel om mutsen op hun plaats te houden in de burgerdracht in de Noordelijke provincies en Zeeland. Later werd dit overgenomen in streekdrachten. In de loop der tijd groeide het oorijzer uit tot een pronkstuk en werd het zelfs groter. 

Aan de voorzijde staken versierde gouden plaatjes of krullen uit. Met mutsspelden werd de kap aan het oorijzer bevestigd. Oorijzers hebben bestaan in metaal, zilver en goud.

Halverwege de 19e eeuw uiten steeds meer vrouwen hun weerzin over het oorijzer (bijv schippersvrouwen die elders in Europa zijn geweest). 

Vrouwen vinden het niet meer passen bij de tijd waarin ze leven. De oorijzers worden gezien als een symbool van onderukking en heeft ook effect op de bewegingsvrijheid van het hoofd.

Veel vrouwen klaagden zelfs over hoofdpijn als ze het oorzijzer een dag gedragen hadden. Wat in die tijd ook meespeelde was het feit dat "een dame" er niet als een boerin wilde uitzien. Er kwamen steeds meer vrouwen die het oorijzer in de kast hadden liggen en het alleen op zondag of bij speciale gelegenheden droegen.

Volgens schrijver Johan Winkler (1840- 1916) dragen de Groninger vrouwen in 1871 hun haar los. Duizenden oorijzers zouden volgens hem omgesmolten zijn. 

Disclaimer: tekst is niet van het museum aan de A

Mart = Haagsch voor markt en geen typefout

Het losse oorijzer = bruikleen Groninger Museum

De dracht op de pop bruikleen van Verhildersum

Tekstbord in de tentoonstelling Vraauwlu

Mijn oma en twee Scheveningse vrouwen

De ene dame draagt alleen een hoofdkapje,  ”moppes” of ”mopmuts” genoemd, en de ander met hoofdijzer. Aan de voorzijde ervan, die zichtbaar onder de muts uitsteken, zitten gouden sierknoppen die ' boeken' worden genoemd. Oorspronkelijk waren de boeken eenvoudige vierkante plaatjes van goud. 

De Scheveningse klederdracht kende een lange traditie en gaat terug tot de 17e eeuw.

Plaggenhut

Plaggenhut bij Siep & Co

Op de foto ziet het er nostalgisch uit, maar wonen in een plaggenhut was een zwaar en hard leven. Als je deze hut binnen loopt ruik je een klamme geur. Met mijn astma begon ik ook meteen te hoesten. En dan wordt er in deze niet eens geleefd en staat er ook geen geit ofzo. 

Voor bewoners van een Plaggenhut zou dit al rijkdom zijn geweest qua meubels

De leefomstandigheden waren erbarmelijk. Door de bouwwijze was het vertrek slecht te verwarmen, was het er vochtig en krioelde het van ongedierte brrrrr. 

Plaggenhutten werden bewoond door de allerarmste arbeiders, zoals veenarbeiders en vaak met grote gezinnen. Een plaggenbut was een eenvoudig bouwwerk, gedeeltelijk uitgegraven en zonder zijmuren zodat het dak op grondhoogte begon. Het dak was bekleed met plaggen die uit het omliggende land werden gehaald.

Veeneigenaren en compagnieën groeven de veengebieden tot op de zandgrond af en ook het veen onder een hut werd, als men er aan toe was, te gelde gemaakt. Dan moest je je hut uit.

In 1896 bracht de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen een rapport uit over het vraagstuk van de slechte volkshuisvesting. Minister Goeman Borgesius baseerde de Woningwet van 1901 op dit rapport. Doel van die Woningwet was om bewoning van slechte en ongezonde woningen onmogelijk te maken en de bouw van goede woningen te bevorderen.

Gemeenten kregen de bevoegdheid om een woning onbewoonbaar te verklaren maar de verzorgingsstaat was zeker nog niet zo ver dat diezelfde gemeenten zich geroepen voelden om voldoende vervangende woningen aan te bieden. 

Van de Groningse dame Fennechien wordt vaak beweerd dat zij de laatste bewoner van een plaggenhut was. Zij woonde tot haar dood in 1941 in haar hutje in Alteveer, een vervenersdorp bij Stadskanaal. In 1918 werd in het Openluchtmuseum in Arnhem een replica van haar hut opgebouwd. 

Bronnen: 

-wikipedia

- Historiek

- Siep & Co

 

Karel de Grote

Eikenhouten beeld: Karel de Grote

Op deze dag in het jaar 800 werd 𝗞𝗮𝗿𝗲𝗹 𝗱𝗲 𝗚𝗿𝗼𝘁𝗲 door paus Leo III in de Oude Sint-Pietersbasiliek tot keizer gekroond. Dit werd bewust op de geboortedag van Jezus gedaan. 

De naam 'De Grote' dankte hij aan het feit dat zijn rijk groot was. Het besloeg een groot deel van West-Europa zoals het huidige Frankrijk, Duitsland, de Benelux en Italie. Ook werd hij 'de vader van Europa' genoemd. 

Karel de Grote dacht ook groots. Hij zag zichzelf graag als opvolger van de Romeinse heersers. Zo liet hij zijn eigen munt slaan waarop hij afgebeeld staat als Romeins keizer. En zijn lengte was (denkt men) 1,84 meter.

Dit galjoensbeeld van keizer Karel de Grote is van na 1600 en afkomstig van een 17e eeuws

Nederlands schip. Het is gemaakt van eikenhout.

Schepen uit de zeventiende eeuw waren vaak rijk versierd. Het is niet bekend of dit beeld van een walvisvaarder, een oorlogsschip of een handelsschip afkomstig is.

Vroeger stond dit beeld in zaal 10 van het Noordelijk Scheepvaartmuseum en zit in de collectie van Museum aan de A (momenteel niet te zien voor het publiek)

Karel de Grote zoals hij in het
Noordelijk Scheepvaartmuseum
in zaal 10 stond

Bronnen: 

Noordelijk Scheepvaartmuseum

Wikipedia

Twitter (Boudewijn Steur)

juffrouw Digna Maria van Bern

Zandstenen grafzerk (1742)

Dit is de oudste grafzerk op het dodenbastion in Oudeschans. Het is van De deugtrijke juffrouw Digna Maria van Bern. Huisvrouw van Jacobs de Jonge.

Extra info: Ze trouwde met Jacobus de Jonge, wedman des Reghstoels Winschoten en doctor. Het huwelijkscontract werd getekend op 07-06-1731 in Oudeschans

"Huisvrouw" was in de 17e en 18e eeuw de aanduiding van gehuwde vrouw, echtgenote. De term gaf meer haar status aan dan haar bezigheden. Die hingen af van de maatschappelijke positie van het gezin. 

Op de steen staat verder: Gerustelijk ontslapen den 7 januari 1742, oud in het 35tigste jaar. Er staat een wormenvers op haar steen:

Schoon Dat De Wormen nu

Doorknagen en omringen

Juffrouw D:Jongs Ligchaam

beneden hier int Graff

Zal togh eens met de vier

en twintig Ouderlingen

Weer bloeyen tot Gods Eer

en tot Aarons Staff.

Verwijst naar het bijbelboek Openbaringen.

Het wapen (dit staat zo beschreven op de website van nazaten de Vries) een met twee pijlen van boven naar beneden schuinkruirlings doorstoken hart, vergezeld van boven van een oog. 

Links: Op een terras een voor een

bos van vijf bomen gaande beer 

"Schoon dat de wormen nu

Doorknagen en omringen"

Ik zelf kan amper iets in het wapen ontwaren en denk er iig een roos in te zien.

Aan de andere zijde van de grafzerk staan de namen van Gerhard van

Bern en Adriana Maria Hinsbeek, dit wist ik niet en heb ik geen foto van gemaakt.

Bronnen: 

- boekje "De oude of Bellingwolderschans"

- website Nazaten de Vries

- wikipedia ivm het woord huisvrouw. Ik wist vd andere betekenis, maar zocht het voor de zekerheid op.

De Kameleon

Vandaag is de geboortedag van de Friese jeugdboekenschrijver Hotze de Roos (1909). 

Hij werd bekend met de boekenreeks 𝗗𝗲 𝗞𝗮𝗺𝗲𝗹𝗲𝗼𝗻 met de tweeling Sietse & Hielke Klinkhamer. 

Het eerste boek kwam uit in 1948 en hij schreef 60 delen. De latere delen zijn geschreven door andere auteurs. De Roos is 81 jaar geworden.

De boeken spelen zich af in het fictieve dorp Lenten. De Roos verwerkte dingen uit zijn leven in de verhalen. Bijv molen De Woudaap en Veldwachter Zwart kwamen uit zijn woonplaats Krommenie (Noord Holland). 

De Kameleon is een motorboot die ook weleens 'Wasteil' werd genoemd. Het is een duwertje. Een duwertje is een bootje die schepen kan duwen die geen motor hebben of een kapotte motor hebben. 

De jongens van de Kameleon beleefden heel wat avonturen in hun duwertje. 

Bij Speelgoedmuseum Roden kan je je eigen avonturen verzinnen op het speelplein waar een replica van De Kameleon ligt.