Kwispedoor op de Menkemaborg

Kwispedoor in de Herenkamer

Op de grond, in de Herenkamer, van de Menkemaborg staat een 𝗞𝘄𝗶𝘀𝗽𝗲𝗱𝗼𝗼𝗿 uit 1670-1690 van Japans porselein.

Het woord kwispedoor komt van het Portugese woord 'cuspidor', dat spuwpot betekent.

Oktober staat bekend als Stoptober (om te stoppen met roken) en één van de oudste vormen van tabaksconsumptie is het kauwen van tabak, wat de oorspronkelijke bewoners van zowel Noord- als Zuid Amerika al deden voor er een Europeaan voet aan land zette. 

Maar de Kwispedoor kwam niet via de WIC, maar via de VOC naar Nederland. 

In Azië was het (en in sommige landen nog steeds) gewoonte om in zo'n pot te spugen of gewoon op straat. Met of zonder tabak of alleen maar een fluim.

In Nederland werd spuwen in het openbaar ongepast in de 19e eeuw.

Een kwispedoor kwam in alle lagen van de bevolking voor. Denk hierbij aan herbergen, koffiehuizen en trekschuiten. Dan gaven de bezoekers de kwispedoor aan elkaar door. Die had doorgaans een handzaam formaat en was gemaakt van tin of koper en meestal gevuld met zand. 

In rijke huishoudens waren sierlijke modellen zoals deze te vinden. 

Tegenwoordig kennen we het alleen nog als sputumbakje/-potje in de zorg, de spittoon bij de tandarts en kennen we de kwispedoor vooral nog van wijnproevers die een roestvrijstalen kwispedoor gebruiken.

De vrouwen van tabaksfabriek Champ Clark

Stukje uit tentoonstelling Vraauwlu
 in het Museum aan de A

In de tentoonstelling Vraauwlu van Museum aan de A wordt aandacht besteed aan de sigarenmeisjes uit Pekela.

Deze vrouwenstaking voor gelijk loon was in 1969.

Wat er nog staat van de
voormalige Tabaksfabriek. 

Ik heb een interview gevonden van Museum directeur Hendrik Hachmer van het Veenkoloniaalmuseum en stukjes uit die tekst volgen hieronder.

De mannen in tabaksfabriek Champ Clark, kregen er in 1969, een tientje per week bij en dat werd door zowel directie (de drie gebroeders Koning) als de mannen verzwegen.

Grietje Schoonhoven, toen ± 18 jaar, ontdekte dat per toeval en ontstak in woede. 

Toen de directie van de sigarenfabriek tot twee keer toe weigerde het tientje ook aan de meisjes uit te betalen, sloeg de vlam in de pan.

Borstbeeld Fré Meis (1921 - 1992)
Wedderweg Pekela

De meisjes, veelal dochters van strokartonarbeiders, wendden zich tot Fré Meis, spraakmakend lid van de Communistische Partij Nederland en voorman van de stakende strokartonners.

Fabrieksbazen waren geneigd de eisen sneller in te willigen als Meis stakingsleider was. Dit werd ook wel het ‘Meis-effect’ genoemd. 

Fré Meis verklaarde zich bereid de meisjes te adviseren over de strategie van het staken, benoemde een woordvoerster, gaf een cursus onderhandelen en behaalde met de vrouwen een klinkende overwinning. 

Krantenartikel in de tentoontelling
Vraauwlu - Museum aan de A

Niet alleen kregen ze er een tientje per week bij, maar de staking bracht ook boven water dat werkgever Champ Clark zich niet hield aan de CAO voor sigarenmakers. 

Dat betekende dat Grietje en Lena en hun collega’s van 35 gulden naar 58 gulden per week gingen.

Het mooiste is misschien nog wel dat ook de mannen vanaf dat moment volgens de CAO betaald werden. Keerzijde van deze actie was dat leden van de vakbond die lid bleken van de CPN geroyeerd werden. De Binnenlandse Veiligheidsdienst zorgde zelf voor lijsten met leden die ze aan de vakbond overhandigden.

Champ Clark sigarenblikjes,

Een reep samengeperste tabaksbladeren, circa 1900

Twee jaar later ging de fabriek failliet mogelijk door het niet meegaan met de tijd. 

Foto's in Pekela heb ik kunnen nemen dankzij Hiddo & Teddie Smit.

Ben Ali Libi

Op 1 september 2017 kreeg Michel Velleman, beter bekend onder de artiestennaam 𝗕𝗲𝗻 𝗔𝗹𝗶 𝗟𝗶𝗯𝗶,een gedenkteken bij zijn geboortehuis, Ruiterstraat 7 in Groningen.

In ijzeren letters op de muur van de bioscoop Pathé staat: '𝗝𝗼𝘂𝘄 𝗽𝗮𝗿𝗮𝗱𝗶𝗷𝘀, 𝗵𝗼𝗲𝘃𝗲𝗲𝗹 𝗿𝘂𝗶𝗺𝘁𝗲 𝗶𝘀 𝗱𝗮𝗮𝗿' en twee informatiebordjes, over Velleman en een met de tekst van het gedicht van Willem Wilmink. 

Het gedenkteken is ontworpen door Albert Rademaker.

Michel Velleman (Groningen, 5 januari 1895 – Sobibór, 2 juli 1943), was een Nederlandse goochelaar en illusionist. Tijdens de WO II werd hij door de nazi's vermoord.

𝗕𝗲𝗻 𝗔𝗹𝗶 𝗟𝗶𝗯𝗶

Op een lijst van artiesten, in de oorlog vermoord,

staat een naam waarvan ik nog nooit had gehoord,

dus keek ik er met verwondering naar:

Ben Ali Libi. Goochelaar.

Met een lach en een smoes en een goocheldoos

en een alibi dat-ie zorgvuldig koos,

scharrelde hij de kost bij elkaar:

Ben Ali Libi, de goochelaar.

Toen vonden de vrienden van de Weduwe Rost

dat Nederland nodig moest worden verlost

van het wereldwijd joods-bosjewistisch gevaar.

Ze bedoelden natuurlijk die goochelaar.

Wie zo dikwijls een duif of een bloem had verstopt,

kon zichzelf niet verstoppen, toen er hard werd geklopt.

Er stond al een overvalwagen klaar

voor Ben Ali Libi, de goochelaar.

In ’t concentratiekamp heeft hij misschien

zijn aardigste trucs nog wel eens laten zien

met een lach en een smoes, een misleidend gebaar,

Ben Ali Libi, de goochelaar.

En altijd als ik een schreeuwer zie

met een alternatief voor de democratie,

denk ik: jouw paradijs, hoeveel ruimte is daar

voor Ben Ali Libi, de goochelaar.

Voor Ben Ali Libi, de kleine schlemiel,

hij ruste in vrede, God hebbe zijn ziel.

_____

Willem Wilmink

Uit: Je moet je op het ergste voorbereiden

Uitgeverij Bert Bakker 2003

Biddende Handen - Natasja Bennink

𝗕𝗶𝗱𝗱𝗲𝗻𝗱𝗲 𝗵𝗮𝗻𝗱𝗲𝗻 - 𝗡𝗮𝘁𝗮𝘀𝗷𝗮 𝗕𝗲𝗻𝗻𝗶𝗻𝗸

Aan de muur van waar eens de nonnen van het Catharinaklooster woonden. Hangt dit bronzen beeld: handen van een non in gebed. Zij laat de kralen van de rozenkrans door haar vingers gaan. 

Voor het bidden van een volledige rozenkrans moet  het gebedssnoer drie keer rond. 

Wordt de krans één keer gebeden, dan spreekt men van een rozenhoedje.

Oorspronkelijk had de katholieke rozenkrans 150 kralen die symbool stonden voor de 150 psalmen uit de Bijbel.

Na de Reformatie in 1578 werd Harderwijk Protestants. De Rooms-katholieke kloosters kwamen in handen van de protestanten en de bezittingen moesten worden afgestaan. De gebouwen van het Catharinaklooster werden in gebruik genomen door de Universiteit van Harderwijk.

De huidige Catharinakapel was de kloosterkerk. 

De Kus

𝗗𝗲 𝗞𝘂𝘀 - 𝗡𝗮𝘁𝗮𝘀𝗷𝗮 𝗕𝗲𝗻𝗻𝗶𝗻𝗸

Het bronzen beeld “De kus” is geplaatst in april 2021 bij de Vischpoort te Harderwijk. 

Het is een vissersmeisje en vissersjongen in visserskleding van 100 jaar geleden. 

Zo schattig dat voetje uit de klomp

 

Brandkast gebr Smit Foxhol

Gister vroeg een collega of ik foto's wilde maken van de brandkast. Ik deed dat gewoon met de telefoon. De laatste foto die ik nam, deed ik voor mijzelf, heb altijd die krul mooi gevonden. 

Toen ik de foto's naar haar doorstuurde vond ik die foto heel mooi door het licht. Dus plaats ik hem hier als eerste 🙂.

Deze brandkast is van de scheepswerf 𝗚𝗲𝗯𝗿𝗼𝗲𝗱𝗲𝗿𝘀 𝗦𝗺𝗶𝘁 𝘁𝗲 𝗙𝗼𝘅𝗵𝗼𝗹 geweest. 

Voor mij is deze brandkast nostalgie. Ik hield vroeger bij het Noordelijk Scheepvaartmuseum de directiekamer netjes 🪣🧼en ik verstopte weleens dingen in deze kluis. Niet dat hij op slot ging, maar omdat er nooit iemand in keek 😄. Super handig als iets nog even uit het zicht moest blijven bijvoorbeeld. 

Brood van gisteren

Ik was voor deze week vergeten AH te bestellen. Geeft niets, zit een AH dichtbij het werk en we hebben wel wat voorraad in huis.

Vanmorgen brood gehaald, zodat we dit weekend niet misgrijpen. Brood van gister, daar blijken supermarkten weer aan te doen. En zo heb ik net met al het brood bij elkaar (niet alles zichtbaar op de foto) € 5,10 bespaard 🙂.

Vroegâh toen ik in 1987 begon bij de Konmar, was het heel normaal dat brood van gisteren voor een aardig prijsje te koop was. Maar begin 21e eeuw (de huidige eeuw dus) zagen we in het magazijn de vuilcontainers vol brood aan het einde van de dag 💔. Ik heb dat altijd vreselijke verspilling gevonden. 

Mooi, dat men steeds meer nadenkt (stil staat) bij voedselverspilling.