Kwispedoor op de Menkemaborg

Kwispedoor in de Herenkamer

Op de grond, in de Herenkamer, van de Menkemaborg staat een 𝗞𝘄𝗶𝘀𝗽𝗲𝗱𝗼𝗼𝗿 uit 1670-1690 van Japans porselein.

Het woord kwispedoor komt van het Portugese woord 'cuspidor', dat spuwpot betekent.

Oktober staat bekend als Stoptober (om te stoppen met roken) en één van de oudste vormen van tabaksconsumptie is het kauwen van tabak, wat de oorspronkelijke bewoners van zowel Noord- als Zuid Amerika al deden voor er een Europeaan voet aan land zette. 

Maar de Kwispedoor kwam niet via de WIC, maar via de VOC naar Nederland. 

In Azië was het (en in sommige landen nog steeds) gewoonte om in zo'n pot te spugen of gewoon op straat. Met of zonder tabak of alleen maar een fluim.

In Nederland werd spuwen in het openbaar ongepast in de 19e eeuw.

Een kwispedoor kwam in alle lagen van de bevolking voor. Denk hierbij aan herbergen, koffiehuizen en trekschuiten. Dan gaven de bezoekers de kwispedoor aan elkaar door. Die had doorgaans een handzaam formaat en was gemaakt van tin of koper en meestal gevuld met zand. 

In rijke huishoudens waren sierlijke modellen zoals deze te vinden. 

Tegenwoordig kennen we het alleen nog als sputumbakje/-potje in de zorg, de spittoon bij de tandarts en kennen we de kwispedoor vooral nog van wijnproevers die een roestvrijstalen kwispedoor gebruiken.

De vrouwen van tabaksfabriek Champ Clark

Stukje uit tentoonstelling Vraauwlu
 in het Museum aan de A

In de tentoonstelling Vraauwlu van Museum aan de A wordt aandacht besteed aan de sigarenmeisjes uit Pekela.

Deze vrouwenstaking voor gelijk loon was in 1969.

Wat er nog staat van de
voormalige Tabaksfabriek. 

Ik heb een interview gevonden van Museum directeur Hendrik Hachmer van het Veenkoloniaalmuseum en stukjes uit die tekst volgen hieronder.

De mannen in tabaksfabriek Champ Clark, kregen er in 1969, een tientje per week bij en dat werd door zowel directie (de drie gebroeders Koning) als de mannen verzwegen.

Grietje Schoonhoven, toen ± 18 jaar, ontdekte dat per toeval en ontstak in woede. 

Toen de directie van de sigarenfabriek tot twee keer toe weigerde het tientje ook aan de meisjes uit te betalen, sloeg de vlam in de pan.

Borstbeeld Fré Meis (1921 - 1992)
Wedderweg Pekela

De meisjes, veelal dochters van strokartonarbeiders, wendden zich tot Fré Meis, spraakmakend lid van de Communistische Partij Nederland en voorman van de stakende strokartonners.

Fabrieksbazen waren geneigd de eisen sneller in te willigen als Meis stakingsleider was. Dit werd ook wel het ‘Meis-effect’ genoemd. 

Fré Meis verklaarde zich bereid de meisjes te adviseren over de strategie van het staken, benoemde een woordvoerster, gaf een cursus onderhandelen en behaalde met de vrouwen een klinkende overwinning. 

Krantenartikel in de tentoontelling
Vraauwlu - Museum aan de A

Niet alleen kregen ze er een tientje per week bij, maar de staking bracht ook boven water dat werkgever Champ Clark zich niet hield aan de CAO voor sigarenmakers. 

Dat betekende dat Grietje en Lena en hun collega’s van 35 gulden naar 58 gulden per week gingen.

Het mooiste is misschien nog wel dat ook de mannen vanaf dat moment volgens de CAO betaald werden. Keerzijde van deze actie was dat leden van de vakbond die lid bleken van de CPN geroyeerd werden. De Binnenlandse Veiligheidsdienst zorgde zelf voor lijsten met leden die ze aan de vakbond overhandigden.

Champ Clark sigarenblikjes,

Een reep samengeperste tabaksbladeren, circa 1900

Twee jaar later ging de fabriek failliet mogelijk door het niet meegaan met de tijd. 

Foto's in Pekela heb ik kunnen nemen dankzij Hiddo & Teddie Smit.