Jan Kruis

In het Nederlands Stripmuseum van Groningen is momenteel een tentoonstelling van Jan Kruis te zien. Wie is er niet opgegroeid met de strips van Jan Kruis, Jan Jans en de kinderen?

Ik had de eer om Jan Kruis te ontmoeten in augustus 2011

Ik heb al best wel wat BN'ers ontmoet, maar hij 

was de eerste BN'er die me verlegen maakte 😌

De tentoonstelling begon met het straatnaambordje van Jan Kruis. En natuurlijk zijn bekendste stripfiguren. 

Voor Jan Kruis behoorden tekenen en schilderen tot de eerste levensbehoeften. Hij deed het grootste deel van de dag niets anders en volgens eigen zeggen kon hij verder eigenlijk ook niets anders... Zo gauw hij op 4 jarige leeftijd een potlood kon vasthouden begon hij te tekenen en dat deed hij zolang hij de kracht daar toe had, tot hij op 83 jarige leeftijd werd begraven. 

Een schoolschriftje met tekening. 

Jan Kruis had grootste moeite met het reguliere onderwijs en al in zijn jeugd ontleende hij zijn identiteit en zijn status aan zijn tekentalent. Tevens was het voor hem de ideale manier om zijn fantasieën aan anderen door te vertellen en dat deed hij dan ook met verve. Volgens Marten Toonder was hij naast een veelzijdig kunstenaar ook een karaktermaker en regisseur die zijn personages tot grote prestaties drijft. Daarnaast was hij een begaafd schrijver, met een perfect taalgevoel. Zijn reisverhalen voor Libelle hebben een hoog literair niveau. Zelf deed hij daar nogal relativerend over. Hij kon makkelijk schakelen naar compacte en heldere spreektaal en bracht daarmee zijn figuren tot leven. Net als Maren Toonder heeft hij onze spreektaal verrijkt. Wie kent niet de "je-weet-wel-kater'? 

De Rode je-weet-wel-kater.

Jan Kruis wilde geen kunstenaar worden genoemd. Niet uit bescheidenheid, maar omdat hij vond dat door de kunstvlag een soms dubieuze lading werd gedekt. Hij miste in die wereld vaak het vakmanschap. Voor hem was vakkundig tekenen de basis voor alle beeldende uitingen. Dat wilde hij graag overdragen aan anderen. Hij heeft met veel plezier aan de Academie Minerva in Groningen les gegeven in modeltekenen en illustratie. 

In technisch opzicht is het werk van Jan Kruis veelzijdig en uiterst boeiend om te bekijken. Mij raakte in deze tentoonstelling de acrylillustraties van Woutertje Pieterse. Ze zijn van een hoog niveau en naar aanleiding van die mooie illustraties heb ik opnieuw heb boek geleend van de bieb. Ik vind het verhaal van Multatuli nogal lastig om te lezen. Ondanks dat ik zijn boek Max Havelaar graag gelezen heb. Dankzij deze tentoonstelling ben ik dus weer het boek Woutertje Pieterse aan het lezen, geïllustreerd door Jan Kruis. 

Deze prent komt uit dat boek. Door een rijtuig op de brug, gleed Emma onder de leuning van de brug door en viel in de stadsgracht. Wouter was het kind na gesprongen. Maar toen-i nat en bemodderd werd thuisgebracht, zei juffrouw Laps dat men den Heere niet mocht verzoeken. En dat was 't toch, als men te-water sprong zonder te kunnen zwemmen. En juffrouw Pieterse klaagde >> dat er met dien jongen altyd wàt was" (citaat)

Zo mooi deze prent. Zoveel mooier, dan 

in het boek

Op het bruggetje bij de twee molens, waar Woutertje Pieterse graag zijn boek leest; legde hij zijn boek op de leuning van de brug en begon te lezen. Femke, grooter dan hy, had den arm om z'n hals geslagen, en wees hem met de andere hand wat hy lezen moest! Een lieve schildery! (citaat) 

Deze met waterverf ingekleurde tekening heeft Jan Kruis voor zijn overlijden gemaakt. De cartoon was bedoeld als afscheidscadeau voor vrienden die in Mantinge op condoleancebezoek zouden komen. De menagerie, getekend door zijn dochter Andrea, is een groepsportret van alle overleden dieren (sommige figureerden in zijn strips) die deel hebben uitgemaakt van het Kruisgezin. De ooievaars in de lucht zijn de vaste bewoners van het ooievaarsnest achter zijn atelier, een cadeau voor zijn 80e verjaardag. 

In verband met zijn naderende dood inspireerde Jan tot een aantal cartoons over hoogbejaarde overledenen en alle verwikkelingen die daar uit voortkomen. *Klik hier* 

In januari las ik op nu.nl dat het de bedoeling is, dat er deze zomer een Jan Kruis museum geopend zal worden, in het voormalige gemeentehuis van Westerbork. Jan Kruis heeft voor zijn overlijden zelf nog mee geholpen met het samenstellen van veel onderdelen van het museum, zoals de interactieve tekencursus. 

De herdenkingsexpositie geheel gewijd aan Jan Kruis loopt in Het Nederlands Stripmuseum t/m 2 september 2017 *klik* 

Bronnen: Het Nederlands Stripmuseum

Boek Woutertje Pieterse

nu.nl 

De Mottenberg, Zuiderscheepshelling Groningen

Scheepswerf de Mottenberg (Zuiderscheepshelling) Groningen.

Dit schilderij geeft een beeld van een stukje scheepsbouw en -reparatie van ruim een eeuw geleden. Links een galjoot en rechts een binnenvaartschip.

In 1875 toen HW Mesdag, dit schilderij schilderde, heette het hele buurtje rond de huidige Museumstraat en de Ganzevoortsingel, van Zuiderkuipen tot waar de Drentse A de verdedigingsgracht kruist: De Mottenberg. Ik las ergens, dat de naam kwam vanwege de stank en de vervuiling, de mottigheid. Maar dankzij een reactie in 2018 van Jean V uit Maastricht (zie hieronder), dat de naam Mottenberg verwijst naar de Motte (verhoging, aardenwal als onderdeel van de verdedigingswerken) en het is dus veel logischer, dat het daarom Mottenberg heet. 

Op het schilderij is het hartje winter, het vriest dat het kraakt. Één schip ligt in een botenhuis, de andere op de helling. Het bevroren water op het schilderij is de A. Hetzelfde water aan waar HW en zijn broer Taco op zijn gegroeid. Zijn ouderlijk huis stond aan het Hoge der A, de voormalige scheepswerf aan de Kleine der A. 

Zoals zichtbaar op dit detail van het schilderij, stonden de kleine huisjes dicht op elkaar. Men had toen heel grote gezinnen en de armoe was groot. Hier heerste veel ziektes zoals lijders aan pokken, roodvonk, tyfus en mazelen. De stad wist niet zo goed wat ze ermee aan moest. De nieuwe Besmettelijke Ziektewet vereiste dat de mensen moesten worden geïsoleerd van de rest van de bevolking. Daartoe werden er enkele barakken gebouwd op de plek waar ooit de scheepswerf en later het Groninger Museum kwam. Waarin nu Academie Minerva gevestigd zit. 

Door de Tyfusepidemie in 1817 werd er besloten om het Noodziekenhuis, die sinds 1803 in het West-Indisch Huis, aan de Munnekeholm zat, een permanent ziekenhuis te maken. Het Stads Armen-Ziekenhuis werd gehuisvest in de Schuitemakersstraat en bood ruimte aan 25 tot 30 patiënten. Dit is een voorloper van het UMCG (geschiedenis van het UMCG). 

Verder heeft het schilderij de Mottenberg prachtige details zoals het kind en de vrouw, die de afwas (of kledingwas) doet in de schuddelbak. Een schuddelbak is een bak waarin men de afwas aan de reling van een schip deed. Vroeger leefden de Groninger schippers met hun gezin aan boord van het schip en hadden geen huis aan de wal. Als je dan met je schip naar de scheepswerf moest voor herstelwerkzaamheden, dan ging het leven aan boord dus gewoon door. En dat zie je op dit schilderij zo goed. 

Scheepstimmermannen aan het werk. HW Mesdag schilderde diverse details zoals een vrouw die met een ketel loopt. De man die een pijp rookt en een man die timmert aan het schip.

Mooi hoe in de kou, dit warme vuurtje brand en hoe die warmte ook zichtbaar is. De ketel is gevuld met eten voor de mensen die allemaal aan het werk zijn.  

Zo'n leuk detail met het hondje op de reling. Op het watertonnetje staat 'Hoop op zegen'. Ieder schip had vroeger een tonnetje met schoon drinkwater aan boord. 

Het voormalig Groninger Museum (nu Academie Minerva)

foto van november 2015

In 1894 werd op de plek waar ooit de scheepswerf de Zuiderscheepshelling (Mottenberg) was, het Groninger Museum gebouwd. Toen Taco Mesdag, de broer van H.W Mesdag overleed heeft de vrouw van Taco een deel van hun verzameling geschonken aan het Groninger Museum. In het gebouw aan de Museumstraat waren toen 2 Mesdagzalen ingericht vanaf 1903. Daar kwam ook de Mottenberg van HW Mesdag te hangen. Mooi hoe een schilderij van dezelfde plek op de plek kwam te hangen waar nu een prachtig museumgebouw was verrezen. Op deze website (stukje leestafel) is te zien hoe die zalen er vroeger in het Groninger Museum eruit zagen.  

De Haagse School nam sterk in populariteit af, in de jaren vijftig van de vorige eeuw, en dit resulteerde in een geleidelijke en geluidloze verdwijning van de zalen. Met grote regelmaat verlaten de werken het depot nog wel eens, zowel voor een kleine presentatie in het huidige Groninger Museum als in tentoonstellingen elders in het land. En zo kwam het dat de Mottenberg en nog een paar werken, in het Noordelijk Scheepvaartmuseum tentoon werden gesteld in de tentoonstelling 'Mesdag, Mesdag, Israëls en de Schildersbuurt' die nog tot en met 28 februari 2016 te zien is.

Bronnen: Noordelijk Scheepvaartmuseum

Groninger Museum

UMCG

Boek: "Schippers van de zee" - Hylke Speerstra